Technologie is politiek

Leven en werken in Silicon Valley Bouwers van apps brengen als consument en ouder andere waarden in, merkt Marietje Schaake.

Illustratie Pepijn Barnard

Een computerwetenschapper, een politicoloog en een filosoof doceren op Stanford het populaire vak Ethics, Public Policy and Technological Change. Door die thema’s te combineren worden studenten geconfronteerd met maatschappelijke dilemma’s waarop de antwoorden niet simpelweg te programmeren zijn. Ook worden verbanden tussen beleid en technologie en de ethische gevolgen van softwarestandaarden helder: cybersecurity heeft gevolgen voor opsporen van criminelen, beslissingen door algoritmes liggen vaak sneller vast dan democratische wetgeving. Technologie is politiek.

Als databescherming aan bod komt, geef ik gastles met een cryptograaf, ‘Moxie’. Hij ontwikkelde een van de belangrijkste versleutelingsprotocollen om berichten veilig te versturen via apps. Erik Neuenschwander, bij Apple verantwoordelijk voor privacy, is ook uitgenodigd.

Sprekers uit het bedrijfsleven geven geregeld vakken of gastlessen op Stanford. Soms leidt dat tot nauwelijks verhulde pr-boodschappen, maar vaak geeft het studenten de kans rechtstreeks moeilijke vragen te stellen. Zijn computerprogrammeurs machtiger dan politie en justitie? Beïnvloeden sociale media de uitkomst van verkiezingen? Moet je meewerken aan producten die mensenrechten schenden? De afwegingen die studenten na verschillende antwoorden maken, gidsen hen naar toekomstige banen.

De studieopdracht maakt de gevolgen concreet. Studenten moeten een advies aan de universiteitsraad schrijven over een app die de dienstverlening op de campus moet verbeteren. Ze bespreken nut en zin van het volgen van bewegingen van medestudenten en het monitoren van aankopen. De meesten voelen niet voor turven hoeveel mensen pizza of salades eten in de kantine, willen niet dat wordt bijgehouden hoe vaak ze bibliotheek of sportschool bezoeken, of welke routes het drukst zijn voor fietsen en skateboards. „Oké”, merkt een student op, „maar als we niet willen dat Stanford dit weet, kunnen we ons afvragen waarom we die data wel delen met Google en Amazon.”

Vergelijkbare reacties in San Francisco, als we de thema’s voorleggen aan een zaal vol studenten met ruime werkervaring. De meesten werken in de techsector. In groepjes zetten ze de gevolgen van geavanceerde apps voor privacy op een rijtje. De keuzes die deelnemers als consument maken, laten zien dat programmeurs voor Uber of Airbnb zelf het liefst offline zijn. Ze willen hun kinderen niet op foto’s die andere ouders ongevraagd maken en op sociale media zetten. Ze hebben thuis regels die telefoons aan tafel of in de slaapkamer verbieden. Een deelnemer laat weten dat hij een versleutelde router heeft geïnstalleerd om te voorkomen dat Instagram via het account van zijn vrouw elke 1,5 minuut een update verstuurt van haar bewegingen online.

De Algemene Verordening Gegevensbescherming is inmiddels een van de beruchtste exportproducten van Europa, al is er in de VS nog veel onduidelijkheid over. Overdag op het werk worden de privacyregels vaak vervloekt, maar persoonlijk steunen veel Amerikanen met geavanceerde technologische kennis juist strengere wetgeving. In Californië is al een privacywet aangenomen. San Francisco verbiedt gebruik van gezichtsherkenningstechnologie door overheden.

Voor werknemers van techbedrijven is het steeds moeilijker hun zorgen over technologie die zij zelf bouwen te bewaren voor na werktijd. Soms eisen zij een stem in de bedrijfskeuzes. Amazon-personeel protesteerde tegen milieuschade door het bedrijf, bij Microsoft en Salesforce gingen petities rond tegen contracten met douane en immigratiedienst. Ondertekenaars willen niet dat de software die zij bouwen, bijdraagt aan het gevangenhouden van kinderen van immigranten.

Zo wordt het verband tussen ethiek, beleid, technologie én politiek voor werknemers van techbedrijven concreet. De verwachtingen die zij, ook als consument, uitspreken duiden op meer aandacht voor waarden. Dat softwarebouwers tegelijk burgers in een democratie zijn, heeft hopelijk ook buiten het eigen huis effect. Zij kunnen politiek en beleid, behalve met technologische vaardigheden, vooral met hun democratische inslag vormgeven.

Marietje Schaake, voormalig Europarlementariër, werkt voor de universiteit van Stanford. Tweewekelijks schrijft ze over leven en werken in Silicon Valley.