Reportage

‘Puzzelen is het nieuwe mindfulness’

Puzzelen Tot voor kort oubollig, nu hip: puzzelen. Ook twintigers en dertigers vermaken zich ermee. „Vroeger deed je het met de gordijnen dicht.”

Foto NRC

Vlak nadat ze een puzzel heeft gelegd, staat Inge Jacobs (50) alweer beneden in haar schuur om een nieuwe uit te kiezen. Ze tuurt naar de kasten met gekleurde dozen. Een landschap, een van de puzzels gekocht in Londen – zo’n moeilijke met stukjes die aan beide kanten bedrukt zijn – of toch weer een plaat van Disney, haar favoriet?

Na haar keuze loopt ze de vijf trappen van haar flatgebouw in Roosendaal op, rolt een groene mat uit op tafel en begint volgens vast stramien: eerst de randjes, dan de stukjes op kleur en op zoek naar de meest opvallende plekken.

„Cryptogrammen, sudoku’s – ik ben altijd al van het puzzelen geweest”, zegt ze. „Het is zeer ontspannend, ik doe het tussen de bedrijven door. Mijn moeder deed het al, en mijn dochter nu ook.”

Puzzelen is een aloude bezigheid die een opleving kent. Dat is ook terug te zien in de verkoopcijfers. Volgens marktonderzoeker NPD Group waren legpuzzels in 2019 goed voor een omzet van zo’n 22 miljoen euro, een groei van 8 procent ten opzichte van het jaar daarvoor. In de topvijf van bestverkochte legpuzzels domineert fabrikant Jumbo, bekend van de puzzels van Jan van Haasteren – humoristische, getekende zoekplaten vol met mensen.

Ook webshops merken de toegenomen populariteit, inmiddels ook bij een ander publiek dan voorheen. Jan Bart Fanoy van legpuzzels.nl vertelt dat de legpuzzelaar is verjongd. „Vijftien jaar geleden was het een krimpende business. Dat is gekanteld. We krijgen meer bestellingen van jongere klanten, twintigers, dertigers. Aan de reacties merken we dat het zeer ontspannend is. Het is het nieuwe mindfulness.”

De grote belangstelling is ook terug te zien bij het Nederlands Kampioenschap legpuzzelen, dat dit jaar voor de vierde keer wordt gehouden. Bij de eerste editie probeerden nog driehonderd deelnemers het snelst een puzzel te leggen, komend jaar zijn dat er 2.700, verspreid over vijftien voorrondes.

„Drie jaar geleden was het breien, twee jaar geleden kleuren voor volwassenen en nu is puzzelen helemaal hip”, zegt organisator René van der Zwet. Tien jaar geleden organiseerde hij een lokale puzzelwedstrijd in Roelofarendsveen waar hoogstens mensen uit omliggende gemeenten op afkwamen, inmiddels dus een NK. „Door het puzzelen werd het NK groter, maar door het NK en de media-aandacht eromheen is het puzzelen ook gegroeid.”

Puzzelen is van alle tijden, maar het lijkt alsof mensen er nu meer voor uitkomen, zegt Van der Zwet. „Vroeger deed je het met de gordijnen dicht, je had het er met niemand over. Nu zien we dat er online over gepraat wordt, op Facebook bijvoorbeeld.” Zo wordt een nieuw publiek bereikt, en dat is terug te zien in het deelnemersveld op het NK. „Mensen van middelbare leeftijd of hipsters uit Amsterdam – je ziet ze allemaal.” Van der Zwet puzzelt zelf ook graag. „Het is grappig: als ik op zaterdagavond met een bak chips en wat drinken voor de tv ga zitten, heb ik dat zo op. Als ik ga puzzelen, denk ik na een half uur: verdorie, mijn koffie is koud.”

Verminderd alzheimer-risico

Falke Roorda (27) kent het gevoel. Nog 750 stukjes en dan zijn haar Chinese rijstvelden gelegd. Drie avonden per week puzzelt ze aan haar eettafel in Utrecht, met de kat naast haar in een lege puzzeldoos – op de achtergrond staat een Netflix-serie op. Alles ligt op kleur gesorteerd: het groen van de rijstvelden, de donkere gronden en de blauwe lucht – haar lievelingsstukjes.

„Zolang ik mij kan herinneren, puzzel ik”, vertelt Roorda. „Sommige mensen zeggen: waarom zou je honderden stukjes lucht gaan sorteren? Maar ik kan er zó in opgaan, om twaalf uur ’s nachts moet mijn partner me wegtrekken.”

Voor Sabrina Ros (27) geldt dat ook. Ze werkt vierentwintig uur per week als administratief medewerker en heeft daarnaast een nagelsalon. „Het is prettig om in de uurtjes tussendoor te puzzelen, even rustig te worden in mijn drukke leven.”

Vaak zoekt ze in kringloopwinkels bijzondere puzzels, liefst van duizend stukjes of meer en het liefst puzzels die niet meer in omloop zijn. „Als je dan zo’n bijzondere vindt, geeft dat een enorme kick.”

Die schilderijenpuzzel heeft bloed, zweet en tranen gekost

Sabrina Ros (27)

Puzzelen blijkt goed te zijn voor de hersenen. Uit een onderzoek uit 2004 van Case Western Reserve University in Ohio blijkt dat mensen die rond hun twintigste, dertigste en veertigste actieve bezigheden hebben als lezen, muziek maken en puzzelen, een verminderd risico hebben om de ziekte van Alzheimer te ontwikkelen.

In zijn Nijmeegse studio maakt striptekenaar Rob Derks sinds 2013 tekeningen voor de populaire puzzels van Jan van Haasteren, omdat Van Haasteren in zijn eentje de vraag niet kon bijbenen. „Tegenwoordig liggen die puzzels overal. Niet alleen in Nederland, maar ook in Scandinavië, Australië en Amerika. Het is bizar.”

In zijn studio hangen platen van vroegere puzzels. Derks opent een map vol schetsen: een drukke bibliotheek, Schotse Spelen; stripfiguren buitelen over elkaar heen, elke detail is een verhaal op zich. „Een goede puzzel bestaat uit verschillende elementen. Het thema moet iedereen aanspreken. Daarnaast zijn kleuren belangrijk, bijvoorbeeld rode dakpannen op verschillende plekken, zodat de puzzelaar niet meteen weet waar de stukjes horen.”

Hij krijgt soms dankmailtjes van puzzelaars. Ze bedanken hem voor de uitdaging, hij kreeg eens een reactie van een man met reuma die blij is dat hij door het puzzelen zijn fijne motoriek kan behouden. „Laatst stond ik in Groesbeek op een wijnbeurs, want ik had een puzzel gemaakt rond het thema ‘wijngaard’. Er kwam een man op mij af. Hij had een paar uur gereden om op de beurs aanwezig te zijn en wilde zijn puzzel laten signeren. Hij vertelde dat zijn vrouw slecht slaapt en in de nacht puzzelt om tot rust te komen. Dat vind ik mooi.”

Domino-effect

De puzzel trekt mensen weg van de televisie, en brengt ze dichter bij elkaar; ze praten en hebben betere gesprekken. Zo puzzelt Sabrina Ros vaak met haar vader, Falke Roorda doet met een groepje vrienden mee aan het NK met een groepje vrienden. Ook komt ze op Facebook in contact met andere puzzelaars om puzzels te ruilen en te verkopen. „Ik zie steeds meer fans. Een tijdje geleden gaf ik een puzzel te leen aan een collega, en nu gaat die het hele team langs. Het is een soort domino-effect.”

Lees ook: Heeft Netflix de hobby vermoord?

Laatst zat Ros aan de keukentafel van haar ouders in Zevenbergen, met voor zich een gelegde puzzel van een schilderijententoonstelling. Ze maakte een foto en plaatste die in de Facebook-groep ‘Puzzelen als hobby’, waarin ze informatie uitwisselt over de dikte van puzzelstukjes of mooie gelegde puzzels bekijkt.

„Die schilderijenpuzzel heeft bloed, zweet en tranen gekost”, zegt Ros. „Als ik dat aan mensen in mijn omgeving vertel, is het alsof ze water zien branden. Maar op mijn foto kreeg ik zulke leuke reacties. In die groep heeft iedereen hetzelfde gevoel.”