Filmfestival Berlinale snoeit in aanbod en wil fris en inclusief zijn

Filmfestival Weinig films van vrouwelijke regisseurs op Berlinale. Maar applaus voor inclusieve speech van omstreden voorzitter, acteur Jeremy Irons.

Sigourney Weaver donderdag op de Berlinale. Ze speelt een literair agent in de openingsfilm van het filmfestival, ‘My Salinger Year’.
Sigourney Weaver donderdag op de Berlinale. Ze speelt een literair agent in de openingsfilm van het filmfestival, ‘My Salinger Year’. JOHN MACDOUGALL

De 70ste Berlinale, het filmfestival van Berlijn, ging donderdag van start met het sympathieke, luchtige My Salinger Year, over een jonge schrijfster die haar stem vindt als secretaresse van de agent (Sigourney Weaver) van de legendarische J.D. Salinger. En een iets minder luchtige verklaring van juryvoorzitter Jeremy Irons, die „volledig en zonder reserve” het homohuwelijk, het recht op abortus en gelijke rechten voor de vrouw bleek te steunen, „zowel thuis als op de werkplaats”.

Irons kreeg een gul applaus; treurig dat de 71-jarige acteur publiekelijk moet bewijzen dat hij deugt. De Duitse filmpers stortte zich vorige week namelijk op Irons, die ooit een flauwe grap maakte over het homohuwelijk en in 2011 zei dat „een vrouw die een knip voor haar neus waard is” wel raad weet met billenknijpers. Irons getuigde al eerder diepe spijt en gevorderd inzicht, niettemin pleitte Tageszeitung voor een andere juryvoorzitter, die „vastberaden voor een geweldloze en gelijkberechtigde (film)branche en wereld strijdt”.

Het typeert de geëngageerde signatuur van de Berlinale, in 1951 met Amerikaanse steun opgericht om de communisten de ogen uit te steken met Hollywoodglamour. Nu prijst het bijprogramma Panorama zichzelf aan als „expliciet queer, expliciet feministisch en expliciet politiek” en lijkt inclusiviteit vaak belangrijker dan kunst. Dus is het een punt dat slechts zes van de achttien films in competitie vrouwelijke (co)regisseurs hebben: vorig jaar waren dat zeven van de zestien. „Het is een proces”, zuchtte artistiek directeur Carlo Chatrian.

‘Doppelspitze’

Dit is de eerste Berlinale onder tweekoppige leiding, ofwel Doppelspitze. Twee buitenlanders nog wel: de Italiaanse filmjournalist Carlo Chatrian (48), voorheen directeur van het filmfestival van Locarno, heeft de artistieke leiding, de Nederlandse Mariette Rissenbeek (63) de zakelijke. Elders, zie filmfestival Rotterdam, werkt dat allang zo, in Duitsland geldt het als een riskant experiment.

Het duo reageerde alert toen Die Zeit eind januari onthulde dat Alfred Bauer (1911-1986) , die de Berlinale oprichtte en tot 1976 leidde, als student bekend stond als „ijverig SA-man” en vanaf 1942 derde man was op het Reichs filmintendanz dat namens propagandaminister Joseph Goebbels toezag op de Duitse filmindustrie. De derde prijs van de Berlinale heet dit jaar niet langer de Alfred Bauer-prijs.

Een vervelende kwestie, maar de Berlinale staat voor grotere uitdagingen. Het festival houdt zich moeizaam staande tussen het geweld van Cannes, Venetië, Toronto en Sundance. Onder directeur Dieter Kosslick zocht de Berlinale het als publieksfestival met zo’n 400 films in de breedte: in 2017 riepen 79 Duitse filmmakers al op tot ‘ontslakking’ van het amorfe aanbod.

Aan die wens komt Chatrian tegemoet: het aantal films slinkt dit jaar tot circa 340 en twee vaste onderdelen sneuvelen: culinaire cinema en NATIVe, films van inheemse volkeren. Wel voegde hij een eigen programma toe: Encounters, een platform ‘voor esthetisch en structureel gedurfde films’.

Solide arthouse-middenklasse

De Doppelspitze positioneert de Berlinale als festival van de ontdekking, van jong talent. Toch lijkt hun eerste competitie doorsnee Berlinale: zonder echt grote of spannende namen - die gokken liever op Cannes - maar met solide arthouse-middenklasse als Christian Petzold, Sally Potter, Abel Ferrara en Tsai Ming-Liang. Dat First Cow van regisseur Kelly Reichardt hier een half jaar na zijn Amerikaanse première in competitie meedoet is geen teken van kracht. Maar misschien blijkt een van de nieuwkomers een sensatie, of de drie uur lange modernisering van de literaire klassieker Berlin Alexanderplatz, nu met een immigrant in de rol van Franz Biberkopf.

Qua rode loper en Hollywood - waar de Doppelspitze in interviews een beetje besmuikt over doet - heeft de Berlinale naast de première van Pixars animatiefilm Onward, die weinig reuring op de loper brengt. Hollywoods aanbod is wel vaker mager in de windstilte na de Oscars, of moet arthouse-man Chatrian werken aan zijn contacten? Wel komen Javier Bardem, Cate Blanchett, Ellen Fanning en Johnny Depp artistieke projecten promoten en bezoekt Hillary Clinton Berlijn met tv-serie Hillary, die haar verloren campagne van 2016 van binnenuit vastlegt.