Boijmans: geen plan en geen geld

Verbouwing Boijmans Van Beuningen De Rotterdamse politiek debatteert donderdag over Museum Boijmans. Voor de zomer moet 55 miljoen euro voor de ambitieuze verbouwing zijn gevonden.

Het Museum Boijmans in Rotterdam in mei 2019, de dag voordat het dichtging voor zeven jaar. Rechts het nu gesloten museumgebouw, links het nieuwe museumdepot in aanbouw, dat in 2021 open zal gaan.
Het Museum Boijmans in Rotterdam in mei 2019, de dag voordat het dichtging voor zeven jaar. Rechts het nu gesloten museumgebouw, links het nieuwe museumdepot in aanbouw, dat in 2021 open zal gaan. Foto ROBIN VAN LONKHUIJSEN/ANP

Het probleem van Museum Boijmans Van Beuningen om 55 miljoen euro binnen te halen voor de grote verbouwing, is inmiddels zo groot dat de Rotterdamse cultuurwethouder Said Kasmi (D66) zich donderdag moet verantwoorden in de gemeenteraad. Deze zomer zou de raad namelijk definitief besluiten of het plan doorgaat – of niet.

Het idee was dat Boijmans zich met een grootschalige renovatie én verbouwing straks kan meten met de wereldtop: het Rijksmuseum, het Prado in Madrid, het MoMA in New York. Dat was het beeld waarmee Kasmi eind 2018 de gemeenteraad over de streep probeerde te trekken.

Dit ‘ambitiescenario’ zou wel veel geld kosten: 223,5 miljoen euro (exclusief btw), waarbij de renovatie met asbestsanering van 168,5 miljoen euro door de gemeente betaald zou worden. De extra 55 miljoen euro voor de ambitieuze variant, om te groeien van 300.000 naar 500.000 bezoekers per jaar, moest vooral komen van externe geldschieters.

De Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur was vóór en hoopvol: „De Raad verwacht een grote bereidheid van Rotterdamse particuliere fondsen om de renovatie van dit topmuseum mede te financieren”, staat in het advies van oktober 2018.

En 38 van de 45 gemeenteraadsleden stemden voorlopig in – afhankelijk van de externe financiering.

Bijdrage ingetrokken

Maar dat geld zoeken valt dus vooralsnog tegen. De filantropische stichting Droom en Daad trok eerder een bijdrage van 40 miljoen euro in. De BankGiroloterij liet deze maand weten een aanvraag van 7,5 miljoen euro niet te honoreren „mede gezien de status van de fondsenwerving”.

Eind vorig jaar hoopten de gemeente en Boijmans op zo’n 33 miljoen euro, volgens bronnen. In ieder geval 7,5 miljoen euro van het Rijk en 7,5 miljoen van de BankGiroLoterij. De loterij zou nóg eens 7,5 miljoen bijdragen als andere fondsen samen ook 7,5 miljoen zouden bijdragen. Maar begin dit jaar stond de teller van andere fondsen pas op zo’n 4,5 miljoen euro, volgens bronnen. De ‘verdubbelaar’ van de loterij ging niet door.

De gesprekken met Droom en Daad liepen eerder stuk, zegt directeur Wim Pijbes, omdat er nog geen bouwplan en begroting waren en invloed op Boijmans onmogelijk bleek. De filantropische stichting wordt gefinancierd door de vermogende familie Van der Vorm, die Boijmans mede groot heeft gemaakt en een kunstcollectie in bruikleen heeft.

Lees ook het artikel ‘Verbouwing Boijmans is een duur moetje

Als voorwaarde voor de 40 miljoen euro wilde miljardair Martijn van der Vorm twee zetels in de zevenkoppige raad van toezicht van het museum, vertelt voorzitter Jan Loorbach. Martijn van der Vorm had er direct contact over met burgemeester Aboutaleb en Boijmans-directeur Sjarel Ex. Maar de wens van Van der Vorm was in strijd met de Governance Code Cultuur, zegt Loorbach. „Zetels zijn niet te koop.” Daarnaast ligt invloed van filantropen politiek gevoelig: de gemeenteraad buigt zich nog over een normerend kader voor en een convenant over samenwerking met filantropen. Uiteindelijk zag Van der Vorm ook zelf ervan af, omdat de raad van toezicht controleert en geen „sturende macht” heeft, zegt Loorbach.

De discussie over de twee toezichtszetels was ingegeven door de onzekere positie van alle hoofdrolspelers rond Boijmans, reageert Pijbes. Burgemeester Aboutaleb had zich destijds nog niet uitgesproken over een derde termijn, Loorbach stopt dit jaar als voorzitter van de raad van toezicht en Boijmans-directeur Sjarel Ex wordt in maart 63 jaar.

Pijbes, oud-directeur van het Rijksmuseum, zou Ex bij Boijmans zelf hebben willen opvolgen, zeggen bronnen. Maar dat ontkent Pijbes desgevraagd stellig: „Nee, totaal niet. Een ridicule gedachte.”

Het aanbod van Droom en Daad om bij te dragen aan de verbouwing is in ieder geval „van tafel”, zegt Pijbes. Ook Boijmans zegt in een schriftelijke reactie op vragen van NRC: „Wat betreft een mogelijke rol van Droom en Daad is het boek definitief dicht, daar zijn we inhoudelijk niet uitgekomen. Met alle andere partijen wordt het gesprek voortgezet.”

Wrijving

Tot nu toe zijn alleen bijdragen afgesproken met het Ministerie van OC&W en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, laat Boijmans weten. Het museum en de gemeente, die eigenaar is van het museumpand, hebben een gezamenlijk team voor fondsenwerving. Maar er is wel wrijving ontstaan tussen het museum en ambtenaren over de financiële problemen, volgens bronnen. Wethouder Kasmi zou te weinig doen, is het verwijt vanuit het museum. De museumdirectie daarentegen distantieert zich daarvan. Kasmi wil voor het debat niet reageren.

Uit een Europese aanbesteding met 24 inzendingen wordt deze week de architect bekendgemaakt. De architect moet eerst het programma van eisen voor het ambitiescenario afronden en kan dan pas met het ontwerp beginnen. Ook de grote asbestsanering moet nog gedaan worden. Intussen is het museum sinds mei vorig jaar geheel gesloten wegens brandveiligheidsvoorschriften.

„We zien in dat het moeilijk was om vanuit een situatie van een al gesloten museum, in een slechte toestand, nog zonder architect en ontwerp, meteen een grote financiële verwachting te hebben over externe giften”, reageert Boijmans. Het is maar de vraag of de gemeenteraad bereid is om meer geld neer te leggen.

Tegelijkertijd is het museum met 150.000 objecten met een waarde van 8 miljard euro ‘too big to fail’, zeggen bronnen in de sector. De mogelijkheid om het alleen te houden bij renovatie van het gebouw naar de oorspronkelijke staat van 1935 voor 168,5 miljoen euro is mogelijk, maar eigenlijk geen optie: het gezichtsverlies voor het museum, de lokale politiek en de stad zou te groot zijn.

Noot: in het artikel is de zin toegevoegd dat de directie van Museum Boijmans Van Beuningen zich distantieert van de kritiek op wethouder Kasmi.