Analyse

Turkije dreigt met offensief bij Idlib tegen Syrisch regeringsleger

Oorlog Syrië Bijna een miljoen mensen in Idlib zijn gevlucht voor het regime, naar de grens met Turkije. Maar die is gesloten.

An aerial view taken on February 19, 2020 shows destroyed buildings in the Syrian town of Ihsim in the southern countryside of Idlib. (Photo by Omar HAJ KADOUR / AFP)
An aerial view taken on February 19, 2020 shows destroyed buildings in the Syrian town of Ihsim in the southern countryside of Idlib. (Photo by Omar HAJ KADOUR / AFP) OMAR HAJ KADOUR

Het is „slechts een kwestie van tijd” voordat Turkije een militaire operatie lanceert om het offensief van het Syrische regeringsleger in de provincie Idlib tot staan te brengen. Die dreigende woorden komen van de Turkse president Recep Erdogan.

Het Syrische regeringsleger heeft deze week flinke stappen gezet in Idlib, de laatste Syrische provincie die nog in handen is van de gewapende oppositie, waaronder de jihadisten van Hayat Tahrir al-Sham. Door de gevechten zijn bijna een miljoen mensen in Idlib gevlucht naar de grens met Turkije, die gesloten is.

„Dit zijn de allerlaatste dagen voor het Syrische regime om de vijandelijkheden te staken”, zei Erdogan woensdag op een bijeenkomst van zijn AK-partij. „Turkije heeft alle voorbereidingen getroffen. Wij kunnen op elk moment in actie komen.”

Turkije is vrijwel de enige overgebleven bondgenoot van de Syrische gewapende oppositie. Maar met betrekking tot Idlib vreest het in de eerste plaats een nieuwe toestroom van vluchtelingen, bovenop de 3,6 miljoen die Turkije nu al herbergt.

Het Syrische regeringsleger heeft de voorbije weken strategische plaatsen zoals Saraqib en Ma’aarat al-Numan heroverd op de rebellen. Daardoor heeft het opnieuw de volledige M5-hoofdweg in handen die de hoofdstad Damascus verbindt met de grootste stad van het land, Aleppo.

Mortiergranaten

Tegelijkertijd heeft het regeringsleger tientallen dorpen ten westen van Aleppo ingenomen. De rebellen werden al eind 2016 uit Aleppo zelf verdreven, maar er bevond zich nog een frontlijn ten westen van de stad van waaruit sporadisch mortiergranaten werden afgeschoten. Dat dit gevaar nu geweken is, is in Aleppo uitbundig gevierd. Op woensdag vond voor het eerst sinds 2014 een vlucht plaats van Damascus naar Aleppo, waar de luchthaven al die tijd gesloten is geweest.

Maar het succes van het regeringsleger gaat gepaard met een humanitair drama van ongekende proporties. De provincie Idlib kampte al met overbevolking door mensen die elders uit Syrië vluchtten. De bevolking wordt er geschat op drie miljoen mensen, die nu allemaal een veilig onderkomen zoeken.

Volgens de Verenigde Naties hebben de voorbije weken zo’n 82.000 mensen de nacht doorgebracht in de open lucht bij vriestemperaturen. OCHA, de humanitaire organisatie van de VN, schat dat 36 procent van de recentelijk ontheemden bij families is ingetrokken, 17 procent in reeds over-overbevolkte kampen, terwijl de rest ronddoolt.

Hiba Barakat, een 24-jarige vrouw, vertelt via WhatsApp hoe zij met haar familie op de vlucht is gegaan voor het regeringsoffensief ten westen van Aleppo. „Wij zijn naar het noorden van Idlib gegaan, waar we van het ene huis naar het andere zijn verhuisd. Toen wij hier opnieuw onder vuur kwamen te liggen ben ik van mijn familie gescheiden geraakt. Zij zijn teruggekeerd naar de provincie Aleppo.” Zelf is Barakat in Idlib gebleven, waar zij via sociale media verslag uitbrengt van de gebeurtenissen, waaronder de beschieting van een vluchtelingenkamp in Sarmada. „De mensen hier hebben alle hoop verloren. Het is chaos. Ze weten niet waar ze naartoe moeten vluchten.”

Turkije hoopt dat Rusland president Bashar al-Assad er alsnog toe kan bewegen om het offensief te staken. Turkije en Rusland kwamen in 2019 overeen om van Idlib een zogeheten deëscalatiezone te maken.

Maar Rusland heeft het Syrische regeringsoffensief in Idlib niet tegengehouden, en Turkije is er van zijn kant niet in geslaagd om Hayat Tahrir al-Sham, de opvolger van Al-Qaida in Syrië, te ontwapenen.

Lees ook: Pyrrusoverwinning maakt van Assad geen legitieme leider

Deëscalatiezone

Een terugkeer naar de grenzen van de eerdere deëscalatiezone, zoals Turkije wil, is onaanvaardbaar voor Moskou en Damascus. Dat zou betekenen dat controle over de M5 moet worden opgegeven, terwijl het vrije verkeer over die weg juist onderdeel was van het Turks-Russische akkoord. Een Russisch voorstel om de deëscalatiezone te hertekenen zodat deze de nieuwe realiteit reflecteert, is dan weer door Ankara afgewezen. Turkije wil onder geen beding zijn observatieposten verhuizen, en versterkt deze juist.

Erdogan staat in eigen land ook onder druk van de oppositie, die heeft gevraagd dat Turkije juist het gesprek zou aangaan met president Assad, nu die de oorlog duidelijk aan het winnen is. Na de dood van dertien Turkse soldaten is bovendien het gemor over Erdogans Syrië-beleid aangewakkerd.