Profiel

Ron Jans: trainer die zijn spelers graag op scherp zet

Ron Jans | voetbaltrainer Coach Ron Jans (61) onderschatte de betekenis van het n-woord en raakte in opspraak in de VS. „Ik ben naïef geweest.”

Ron Jans als trainer van FC Cincinatti tijdens een wedstrijd in september vorig jaar.
Ron Jans als trainer van FC Cincinatti tijdens een wedstrijd in september vorig jaar. Foto Aaron Doster/Reuters

Wedstrijdbesprekingen van Ron Jans bevatten altijd iets bijzonders. Hij probeert origineel te zijn, de speech in een pakkend verhaal te brengen. Om spelers op die manier, zo kort voor de aftrap, op scherp te zetten, te prikkelen. Méér dan alleen tactische aanwijzingen.

Soms gebruikt Jans songtitels als metafoor, zei hij in 2015 tegen NRC. Hij was nog coach bij PEC Zwolle. Dat seizoen gebruikte hij in een bespreking nadrukkelijk het nummer Cross Road Blues van de legendarische Amerikaanse bluesartiest Robert Johnson, in 1911 geboren als kleinzoon van slavenarbeiders. En opgegroeid op een plantage in de Mississippi Delta, in het zuiden van de Verenigde Staten.

Lees ook: Jans, op zoek naar het extra procentje

Zijn ploeg stond net als de songtitel op een kruispunt, zei Jans. Hij vertelde zijn spelers over Johnson. „Hoe die aan zijn einde kwam [al op zijn 27ste, red.], over de slavernij, de blues waaruit dat ontstaan is. En dat wij nu ook op een kruispunt staan. Dat wij nu ook kunnen kiezen, dat we het zelf in de hand hebben. Hij koos voor de gitaar. Wij moeten kiezen voor de top.”

Het is mede door die confronterende werkwijze, waar Jans (61) nu door in de problemen lijkt te zijn gekomen. Begin deze week stapte hij onder grote druk op bij FC Cincinnati, dat uitkomt in de MLS, de hoogste voetbalcompetitie in de Verenigde Staten. De MLS deed de afgelopen dagen onderzoek naar mogelijk racistisch taalgebruik door Jans.

Wat Jans precies gezegd heeft, is nog onduidelijk: het is wachten op het onderzoek. FC Cincinnati-voorzitter Jeff Berding zei al wel dat daaruit blijkt dat het „niet om een eenmalig incident gaat, maar om bredere thema’s en ervaringen die ongevoelig en ongepast waren”.

Jans vertelde zelf in de media dat hij in de kleedkamer delen van een rapnummer had meegezongen, waarbij hij het beladen woord ‘nigger’ gebruikte. En hij zou in oktober na een bezoek aan slavernijmonumenten in Washington, voor een duel tegen D.C. United, ongepaste opmerkingen hebben gemaakt over het slavernijverleden, schreef The Cincinnati Enquirer. In een wedstrijdbespreking bedoeld om te inspireren, zou hij hebben gesproken over het overwinnen van tegenslagen.

I have a dream

Ron Jans bij de speech waarin hij zich voorstelt aan de spelersgroep van FC Cincinnati

Socialistisch arbeidersgezin

Jans groeide op in een socialistisch arbeidersgezin in Zwolle. Zijn ouders stemden PvdA en thuis werd de Varagids gelezen. Zijn moeder was naaister en schoonmaakster; zijn vader speelde in de jaren na de oorlog bij PEC en werkte als typemachinemonteur, later als conciërge.

Jans zegt bovenmatig geïnteresseerd te zijn in geschiedenis en culturen – en politiek. Als trainer van SC Heerenveen sloot hij zich in 2011 aan bij een lijst met Friese prominenten die voor de Provinciale Statenverkiezingen bekendmaakten dat ze niet op de PVV zouden stemmen.

Als hij augustus 2019 begint bij FC Cincinnati, geeft hij een powerpointpresentatie om zich voor te stellen bij de spelersgroep, vertelde hij in VI. „Ook Martin Luther King heb ik nog eventjes gebruikt. I have a dream, zei ik. Dat we samen heel mooie stappen gaan maken met FC Cincinnati. Nou, dat ging er wel in.”

Het is die houding die Jans typeert, als mens maar ook als trainer: hij doceert graag. Hij was leraar Duits op een middelbare school voordat hij trainer werd. Hij legt graag uit, spreekt zich uit over allerlei onderwerpen en heeft er geen moeite mee in de media te verschijnen.

Lees ook: Ron Jans: ‘Achteraf denk je wel: och, ja, wat stom’

Dat toegankelijke, die openheid, maakte hem in Nederland populair. Dat werd versterkt door zijn successen als trainer – met name bij FC Groningen en PEC Zwolle, waarmee hij in 2014 de KNVB-beker won.

„Ron is een mensenmens”, zegt Hans Nijland, voormalig directeur bij FC Groningen, die jarenlang met Jans samenwerkte. „Hij heeft met iedere speler goed contact gehad, wat hun afkomst ook is. Racisme kan niet aan de hand zijn.”

„Ik vind hem een geweldig mens, één uit miljoenen”, vertelde de Zuid-Afrikaan Kamohelo Mokotjo in 2017 over zijn oude trainer bij Zwolle. „Mijn leven als voetballer en als mens is volledig veranderd na mijn ontmoeting met hem.”

Twijfel over VS

Jans noemt zich een „echte familieman”. Hij is al bijna veertig jaar getrouwd met Marjo, ze hebben drie zonen. Zijn vrouw heeft vetorecht over de clubs waar hij kan werken. Mede om haar te overtuigen vloog de voorzitter van FC Cincinnati in de zomer van 2019 naar Nederland, waar hij vier uur met het stel sprak. Zij twijfelde, zei Jans bij zijn presentatie in augustus. „Haar moeder is 88, ze vergeet dingen, we willen haar niet alleen laten.” Jans was zelf eerst ook terughoudend: hij wilde een sabbatical nemen. Toch stapten ze in het Amerikaanse avontuur.

Het voetbal in de VS zit in de lift en FC Cincinnati is een jonge, ambitieuze club, in 2015 opgericht. Met Gerard Nijkamp zit er een algemeen directeur die Jans goed kent uit zijn tijd bij Zwolle. „Ik wil met mensen werken die ik vertrouw en die aan iets willen bouwen”, zei Jans bij zijn start.

Na een half jaar eindigt het in een klein drama. Hij is naïef geweest, zei hij zelf. Hij heeft de betekenis van het n-woord in de VS onderschat. Deze week zei hij in NRC dat hij zich juist verdiepte in de hiphopcultuur. Dat hij met het rapnummer meezong „was meer een steunbetuiging”, zei hij. „Zo van: ik interesseer mij ook voor die cultuur, ik voel mij ook één daarmee.”

Het pakt volledig verkeerd uit. Volgende week komt hij terug naar Nederland. Nijland: „Ron Jans redt zich altijd weer.”