Opinie

Oud naakt, nieuw naakt, alle naakt

Joyce Roodnat Op het perron, in het museum: kunstenaars zijn er hun leven niet zeker. Nu zou naakt weer aanstoot geven – een vergissing, dat was altijd al zo, stelt Joyce Roodnat. Naakt is het punt niet, wel dat de norm exclusief mannelijk is.

Joyce Roodnat

Nou heeft de NS het weer gedaan. Jonge videomakers en dichters kregen een podium op het Amsterdamse Centraal Station. Drie jaar lang een video of gedicht, gezien door duizenden reizigers. Geweldig idee. Maar het is alweer afgeblazen. Niet door de NS, maar door Christiaan Braun, kunstverzamelaar met macht, geld en ponteneur, die er niet mee kan leven dat de NS de eindverantwoordelijkheid wil dragen. Ze hebben nog niks misdaan, maar hij verdenkt ze alvast maar van censuur en trekt de stop eruit.

Niet één van de betrokken museumdirecteuren wijst hem erop dat ook zij niemand drie jaar lang carte blanche zouden geven. Nee, ze onderschrijven eerbiedig het gebulder van de deserterende kunstverzamelaar. Ze hadden beter op kunnen komen voor de kunstenaars die exposure voorgespiegeld kregen en nu met lege handen achterblijven. Maar dat is er niet bij.

Leonor Fini: L’homme aux masques, portrait d’Énrique Alverez Felix (1949). Foto CFM Gallery/Nell P. zukerman, New York

Nu ja, in het museum zijn kunstenaars hun leven ook niet zeker. Daar wordt voor de zekerheid moeilijk gedaan over naakt. Oud naakt, nieuw naakt, zedig naakt, alle naakt – want ‘tegenwoordig’ wordt daar aanstoot aan genomen. Vergissing! Dat was altijd al zo. Naakt is het punt niet. Wel dat de norm exclusief mannelijk is en daar hoort de zogeheten ‘male gaze’ bij: de mannelijke blik op de vrouw. Zie bijvoorbeeld ‘Le déjeuner sur l’herbe’ van Manet. Groots schilderij waarop een vrouw erg naakt is en twee mannen heel erg niet. Moet dat doek verboden worden of achter een gordijntje? Alsjeblieft niet. Afweer is onzin, preutsheid is onvruchtbaar. Tegenwicht is de sleutel. De male gaze terugdraaien kan niet en hoeft niet. Wat wel hoeft, is actief kunst van vrouwen opdiepen en exposeren.

En voor iedere tegendenker die begint over gebrek aan kwaliteit en de gevaren van positieve discriminatie: ga direct naar het Centraal Museum in Utrecht en bekijk daar de indrukwekkende tentoonstelling over het surrealisme – als er nu één seksistische stroming is dan die, met zijn geprangde piemels en vernederde vrouwenlijven.

Lees ook: Barones Elsa: de vergeten vrouw achter Duchamps pispot

Maar daar zijn de kunstenaressen. Ze horen hier, ze zijn zelfs nogal bekend: de fotografe Claude Cahun uit de jaren 20; Lee Miller met haar foto van de afgezette borst op een bordje, uit 1930; Meret Oppenheims suggestieve sieraden – volgens mannen was dat geen kunst, daar trok ze zich niks van aan en wij zien dat het wél kunst is en heel goeie. Let ook op de female gaze van schilderes Leonor Fini, met haar naakt van een jongeman, uit 1949.

Ik mis barones Elsa von Freytag (1874-1927). Zij was in haar tijd een compromislozer surrealist dan alle mannen bij elkaar. Ze had hier op zijn minst vertegenwoordigd kunnen worden met een beschrijving van een van haar radicale performances. Naakt. Met tomatenblikjes op haar borsten.