Filantroop Kavala: na gejuich toch weer de gevangenis in

Turkije Niemand verwachtte vrijspraak voor de filantroop die betrokken zou zijn bij de Gezi-protesten. Even later zat hij weer vast.

Ayse Bugra, vrouw van Osman Kavala
Ayse Bugra, vrouw van Osman Kavala Foto Murad Sezer

Dinsdag moet voor zakenman en filantroop Osman Kavala een onverdraaglijke dag zijn geweest. Uren nadat een rechtbank hem onverwacht had vrijgesproken van alle aanklachten met betrekking tot de protesten in het Gezipark in Istanbul in 2013, gelastten officieren van justitie zijn arrestatie – in verband met de mislukte staatsgreep van juli 2016. Kavala was nog niet eens vrijgelaten, toen hij te horen kreeg dat hij voorlopig in de gevangenis blijft.

Niemand zag de vrijspraak aankomen. De aanklagers hadden verzwaard levenslang geëist tegen Kavala, advocaat Yigit Aksakoglu en architect Mücella Yapici omdat ze de ‘Gezi-coup’ zouden hebben ‘georkestreerd’. Zeven anderen hing tussen de vijftien en twintig jaar cel boven het hoofd wegens medeplichtigheid.

Bovendien leek de zitting in de zwaar beveiligde rechtbank in Silivri juist dramatisch te verlopen voor Kavala en zijn 15 medebeklaagden. De rechter weigerde de bewijzen van de verdediging, documenten en getuigenverklaringen, toe te voegen aan het strafdossier. Ook hun verzoek om meer tijd werd afgewezen. Toen de advocaten op hoge toon bezwaar maakten tegen de ongebruikelijke gang van zaken, sprongen familieleden, vrienden, en aanhangers van de beklaagden overeind op de publieke tribune. Ze klapten en joelden. De rechter dreigde hen de rechtszaal uit te zetten. Honderd politiebewakers grepen naar hun wapenstok. Een van de beklaagden richtte het woord tot de publieke tribune en wist de boel te sussen. Maar het bitse optreden van de rechter leek een voorbode voor zware straffen.

De aanklagers hadden verzwaard levenslang geëist tegen Kavala . Foto Anadolu Kültür

Slechte voortekenen

Er waren meer slechte voortekenen. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens oordeelde in december dat de aanklacht tegen Kavala geen „feiten, informatie of bewijs” bevat om zelfs maar het vermoeden te wekken dat hij hielp bij het organiseren van de Gezi-protesten, laat staan dat hij had geprobeerd de regering omver te werpen. Het Hof bepaalde dat Kavala moest worden vrijgelaten, een juridisch bindend besluit dat door de Turkse rechtbank werd genegeerd.

De spanning in de rechtszaal was te snijden toen de rechter het vonnis voorlas. Mensen stonden gearmd op de publieke tribune, met tranen in hun ogen, hun handen gevouwen voor hun mond. Ze konden niet geloven dat negen beklaagden werden vrijgesproken. Daarna barstte er een luid applaus uit. Kavala en de anderen liepen juichend naar de publieke tribune. Ze vielen familieleden en vrienden in de armen. Het ongeloof was van hun gezicht af te lezen.

„Het is een complete verrassing”, zei filmproducent Çigdem Mater, een van de beklaagden, buiten de rechtbank, terwijl vrienden haar om de hals vielen. „We hadden zware straffen verwacht, maar willen niet te vroeg juichen. De aanklagers hebben nog 7 dagen om in hoger beroep te gaan. Eerst zien wat er gebeurt.”

Ook Tora Pekin, de advocaat van ngo-directeur Ali Hakan Altinay, is voorzichtig. „Deze uitkomst is het enige goede aan dit proces. Maar hun vrijspraak kan niet verbloemen dat dit vanaf het begin af aan een politiek proces was. En dit zal niet het laatste politieke proces zijn in Turkije. Eén zwaluw maakt nog geen zomer.”

Het vonnis leidde bij critici van Erdogan tot de vraag of deze zijn greep op justitie begint kwijt te raken. Anderen vroegen zich af of er sprake is van een richtingenstrijd in de rechterlijke macht. Erdogan omschreef de vrijspraak van Kavala gebeten als „een manoeuvre”. De Raad voor Rechters en Aanklagers stelde woensdag een onderzoek in naar de rechters, betrokken bij de vrijspraak.

Opnieuw gearresteerd

Terwijl familieleden van Kavala dinsdagavond buiten het gerechtsgebouw stonden te wachten op zijn vrijlating, kregen ze te horen dat hij opnieuw was gearresteerd. Van schrik kon niemand iets uitbrengen.

Voor Emre Turkut, een onderzoeker van de Universiteit van Gent, die zich bezighoudt met mensenrechten in Turkije, kwamen vrijspraak en daaropvolgende arrestatie niet onverwachts. „De beklaagden waren gearresteerd op basis van hun vermeende rol bij de Gezi-protesten én bij de mislukte coup. Maar de aanklagers concentreerden zich tijdens het proces alleen op Gezi. Nu begrijpen we dat ze de coup bewaarden als een soort reserve-aanklacht.”

Kavala is niet de eerste die dit overkomt. Hetzelfde patroon – vrijgesproken in het ene proces en onmiddellijk weer opgepakt op basis van nieuwe aanklachten – was ook te zien bij de vervolging van schrijver en journalist Ahmet Altan, en van Selahattin Demirtaş, partijvoorzitter van de pro-Koerdische partij HDP. Turkut: „De rechtelijke macht is hier een wapen geworden waarmee Erdogan zijn critici en politieke tegenstanders het zwijgen op kan leggen.”

Volgens Turkut gaat het niet om het uiteindelijke vonnis, maar om het feit dat verdachten jarenlang in voorarrest worden gehouden. „Kavala zit al 842 dagen in voorarrest en triest genoeg zal hij daar voorlopig blijven”, zegt Turkut. „De nieuwe aanklachten moeten worden voorbereid, het proces zal tijd in beslag nemen. Uiteindelijk zal hij waarschijnlijk weer worden vrijgesproken, zodat de regering kan zeggen dat de rechtspraak in Turkije wel degelijk onafhankelijk is. Maar dan zijn we intussen alweer twee jaar verder, en zit hij in totaal ruim vier jaar vast.”