Laaggeschoold en slecht betaald? Dan kom je het VK niet zomaar binnen

Immigratiebeleid Een van de kernbeloftes van Brexiteers was een strenger migratiesysteem. Dat plan van de regering-Johnson ligt er nu. Het moet ervoor zorgen dat Britse bedrijven en instellingen niet meer vertrouwen op goedkope Europese arbeidskrachten.

Het wordt voor zelfstandige Oost-Europese bouwvakkers nagenoeg onmogelijk om nog in het Verenigd Koninkrijk aan de slag te gaan, zoals hier op een bouwplaats in Londen.
Het wordt voor zelfstandige Oost-Europese bouwvakkers nagenoeg onmogelijk om nog in het Verenigd Koninkrijk aan de slag te gaan, zoals hier op een bouwplaats in Londen. Foto Steve Forrest

Het was dé belofte van de Vote Leave-campagne, die na de Brexit-stem in 2016 werd geadopteerd door premier Theresa May en haar opvolger Boris Johnson: ‘take back control of our money, our laws and our borders’. Na het vertrek van de Britten uit de EU op 31 januari, kunnen ze beginnen met het inlossen van die beloften.

Woensdag presenteerde de Conservatieve regering een plan voor een puntensysteem voor arbeidsmigratie. Nu het vrije verkeer van personen onder EU-lidmaatschap verleden tijd is, wil het VK laten zien dat het zich hard opstelt à la Australië. Voor EU-onderdanen gelden vanaf 2021 daarom dezelfde regels als voor de rest van de wereld: je komt alleen binnen als je nodig bent en aan bepaalde voorwaarden voldoet.

Er is vanaf volgend jaar in het VK sowieso geen plaats meer voor laaggeschoolden die minder dan 31.000 euro (25.600 pond) per jaar verdienen. Hierop zijn uitzonderingen mogelijk tot een ondergrens van circa 25.000 euro per jaar, als de arbeidskrapte in bepaalde sectoren er om vraagt.

Voor álle arbeidsmigranten geldt dat zij het Engels moeten beheersen en een baan in het vooruitzicht moeten hebben bij een door de overheid erkende werkgever. Die baan moet aansluiten bij vaardigheden en opleidingsniveau.

Met deze vaste voorwaarden kunnen migranten in totaal 50 punten verdienen. Om aan de benodigde 70 te komen voor een werkvergunning, zijn opleidingsniveau, hoogte van het salaris en de krapte in bepaalde sectoren van belang.

Onvrede over migratie

Een aanzienlijk deel van de Britten dat in 2016 voor de Brexit stemde, deed dat vanwege de onvrede over migratie. Sinds de toetreding van landen als Polen, Hongarije en Slovenië tot de EU in 2004, is het aandeel van werknemers uit de unie gestegen van circa 3 procent naar 7 procent, aldus cijfers van het Britse statistiekbureau.

De Poolse loodgieter en de Slowaakse pakketbezorger zijn voor Brexiteers symbool geworden voor ongecontroleerde migratie vanuit Oost-Europa. Priti Patel, de minister van Binnenlandse Zaken, ontkende woensdag echter dat de nieuwe regels specifiek tegen die groep zijn gericht. Immers: ook Polen en Roemenen, die nu vaak als zelfstandigen werken, kunnen straks in dienst van een aannemer gewoon aan de slag in het VK.

De regering houdt de toelichting op het nieuwe puntensysteem liever algemener. Zij zegt vooral hogeropgeleiden te willen trekken, op weg naar een economie ‘met hoge salarissen, een hoog opleidingsniveau en hoge productiviteit’, zo valt in het plan te lezen. Het binnenhengelen van de daarvoor benodigde arbeidsmigranten, is volgens de huidige regering te vaak ‘verstoord’ door het vrije verkeer van personen dat bij het EU-lidmaatschap hoorde.

Bekijk ook: Het Verenigd Koninkrijk in beeld, op weg naar de uitgang

Het puntensysteem wordt vanaf 2021 stapsgewijs ingevoerd. Welke precieze eisen er aan de beheersing van de Engelse taal en de mate van scholing worden gesteld, is nog onduidelijk.

Volgens minister Patel zijn er zeker 1,6 miljoen werkloze Britten die met de juiste aanmoediging en scholing door het bedrijfsleven aan de slag kunnen om de gaten op te vullen die naar verwachting zullen vallen.

Gecombineerd met de 3,2 miljoen EU-burgers die nu in het VK wonen en een verblijfsvergunning hebben aangevraagd, zou dat volgens de regering een reservoir aan arbeidskrachten moeten opleveren waaruit horeca, landbouw en zorgaanbieders nog jaren kunnen putten.

Bedrijven ongerust

De sectoren zelf zijn daar minder gerust op. De facto kent het VK bijna volledige werkgelegenheid en de vraag naar goedkope arbeidskrachten is erg seizoens- en conjunctuurgevoelig. Zo vreest horecakoepel UKHospitality faillissementen en verslechterde dienstverlening als de regering over tien maanden geen enkele uitzondering meer toestaat voor laagbetaalde arbeiders uit de EU. De koepel wil in elk geval meer tijd om zich aan te passen aan de nieuwe regels.

Veel sectoren die afhankelijk zijn van Europese arbeiders hebben gelijkluidende bezwaren, van thuiszorginstellingen tot de agrarische sector. Niemand is tegen het aantrekken van hooggeschoold personeel, maar dat helpt niet om de gaten aan de onderkant te dichten. Het is niet of-of, zegt ook de grootste werkgeverskoepel CBI.

Volgens de oppositie zit daar ook de grote zwakte van de nieuwe plannen. De regering-Johnson heeft een flexibele opstelling beloofd voor sectoren die kampen met tekorten. Dianne Abbott, schaduwminister van Binnenlandse Zaken voor Labour, denkt dat juist aan de onderkant van de arbeidsmarkt voortdurend gezocht zal worden naar uitzonderingen voor bijvoorbeeld de zorg.

Het puntensysteem zal dan vooral op papier streng zijn, maar in de praktijk een gatenkaas. „De vijandige sfeer die het oproept maakt het bovendien moeilijker arbeidsmigranten van alle niveaus aan te trekken”, zegt Abbott in een verklaring.

In hoeverre het puntensysteem de migratiecijfers omlaag moet brengen, daar wilde Priti Patel zich woensdag niet op vastleggen. Niet zo vreemd, aangezien Britse regeringen hun migratiedoelstellingen al decennialang niet halen. Tegen Sky News zei ze het belangrijker te vinden dat de regering nu het heft weer geheel in eigen handen heeft. „We gaan die immigratiecijfers echt omlaag brengen.”