Recensie

Recensie Beeldende kunst

Intrigerend alledaagse foto’s uit Johannesburg, Chicago en Berlijn

Fotografie Een grote tentoonstelling in de Gropius Bau in Berlijn toont hoe de Brits-Nigeriaanse fotograaf Akinbode Akinbiyi niet zoekt naar bijzondere voorvallen of treffende tafereeltjes, maar stil staat bij het onnadrukkelijke.

Bamako, 2005 (Uitsnede). Uit de serie ‘Photography, Tobacco, Sweets, Condoms and other Configurations’.
Bamako, 2005 (Uitsnede). Uit de serie ‘Photography, Tobacco, Sweets, Condoms and other Configurations’. Akinbode Akinbiyi

De spannendste verhalen kunnen je opeens ontglippen. Omdat je ze in een droom beleefde bijvoorbeeld, en je bij het wakker worden alleen nog een glimpje ziet van wat kort daarvoor nog zo’n indrukwekkende ervaring was. Probeer je je te herinneren wat die droom was, dan heb je niet meer dan dat glimpje om je aan vast te klampen: een bepaalde stemming, een enkel woord of een beeld. Maar wat was het verhaal erbij ook weer?

Victoria Island, Lagos, 2006. Uit de serie ‘Lagos: All Roads’. Akinbode Akinbiyi

Veel van de foto’s van Akinbode Akinbiyi zijn dat soort beelden. Ze lijken willekeurig, bijna betekenisloos zelfs, maar als je er een tijdje naar kijkt, begin je te vermoeden dat er meer achter zit. Maar wat?

Een hond ligt op de voorgrond te slapen op een breed strand. Twee mannen in Nigeriaans gewaad lopen links boven het beeld uit, je ziet hen alleen van achteren. De één heeft een wandelstok en houdt de ander vast bij zijn arm. Vier lege strandstoelen staan onder een rieten dakje, daarachter een streepje zee. En zijn slechtere beginscènes van een speelfilm. Het is een foto uit de serie Sea Never Dry, op een grote tentoonstelling van het intrigerend alledaagse werk van Akinbiyi in de Gropius Bau in Berlijn. De fotograaf, in 1946 in Oxford geboren als zoon van Nigeriaanse ouders, ziet zichzelf als een verhalenverteller.

Dunne draadjes

Maar zijn foto’s zijn geen verhalen met een begin, een midden en een eind. Mensen staan er soms maar half op, dat een hoofd of een been buiten het beeld valt doet er niet toe. Wat hij toont zijn sporen van verhalen, dunne draadjes waar je zelf iets van kan weven. Soms helpt hij je een eindje op weg en zet hij een thema iets nadrukkelijker neer, door zijn vierkante zwart-witfoto’s te presenteren in tableaus van vier of twaalf tegelijk.

Akinbiyi is een wandelaar, die met zijn camera veel onderweg is in grote steden als Lagos, Bamako, Johannesburg, Chicago en Berlijn (waar hij al jaren woont). Op straat zoekt hij niet naar markante gezichten, bijzondere voorvallen of treffende tafereeltjes. Hij staat stil bij het onnadrukkelijke. Dat is te zien in de korte film I wonder as I wander, die op de tentoonstelling permanent gedraaid wordt. Op het drukke kruispunt Kottbusser Tor, in de Berlijnse wijk Kreuzberg, staat Akinbiyi als enige wat te dralen, camera in de hand, en te kijken naar niets bijzonders.

Berlin, Kreuzberg, 2018. Uit de serie ‘Photography, Tobacco, Sweets, Condoms and other Configurations’. Akinbode Akinbiyi

Een foto die hij daar maakte hangt in de Gropius Bau: een onscherp beeld van een vrouw met hoofddoek of hoodie die er stevig de pas in heeft (wat de vaagheid van haar gestalte veroorzaakt), haar blik gericht op haar telefoon. Ze loopt langs een muur vol afgescheurde affiches en graffiti, op de achtergrond een ouderwetse pasfotocabine. Het is iedere dag in iedere grote stad wel ergens zo te zien. Maar Akinbiyi overtuigt je erbij stil te staan, er naar te kijken, er niet meer van los te komen.

Straatbeelden

De drukte aan teksten die in steden alomtegenwoordig is, trekt vaak de aandacht van deze beschouwelijke fotograaf, die literatuur studeerde in Ibadan en Heidelberg. Een reclamebord in Johannesburg met de tekst: The Right Place, The Right Car, The Right Price. Wir sprechen deutsch. Een maar half zichtbare advertentie in een trappenhuis, waarop hulp wordt geboden aan mensen die last hebben van een kleine penis of hekserij. Of een straatbeeld met een bord Dauerkolonie Togo (de naam van een terrein met volkstuintjes in Berlijn), en daarvoor een motorfiets onder een hoes waarop staat: Forget the dog, beware of the owner!

Zelfs een thema als racisme presenteert Akinbiyi niet met veel nadruk. En tuinkabouter met blackface en een hertje aan zijn voeten, die in een rommelig hoekje naast een stapeltje bakstenen staat. Of drie oudere blanke mannen en een vrouw die ergens naar kijken: vaag zie je waar hun ogen op zijn gericht, een klassieke foto van een zwarte vader met twee kinderen, tijdens rassenrellen onder de apartheid. Akinbiyi heeft de vier op de rug gefotografeerd, door het beeld loopt een dikke wattige streep, alsof er een haar of een draadje voor de lens hangt. Of alsof er nog altijd een barrière is.