Goed licht – daar word je beter van

Verlichting Iedereen heeft behoefte aan een dagelijks portie daglicht. Hoe kan de werkgever daarin voorzien?

Foto Fokke Gerritsma

Donkerder dan de werkruimte van Marco van Bergen (26) zal je ze niet snel vinden. In de studio waar hij kleurnabewerking doet voor speelfilms en commercials, zijn de muren donkergrijs, de vloer en het plafond pikzwart en hangen voor de ramen van plafond tot vloer verduisterende gordijnen. „Als ik op een novemberdag ’s ochtends in het donker aankom, de hele dag in de studio zit en dan om half zes weer in het donker naar huis rijd, is dat best zwaar.”

Om op zulke dagen toch wat daglicht binnen te krijgen, geeft de Apple Watch van Van Bergen elke twee uur een seintje. „Dan loop ik naar het trappenhuis om tien minuten daglicht te pakken. Je besef van tijd verdwijnt namelijk in zo’n donkere ruimte; voordat je het weet, ben je vier uur verder en helemaal gaar.” Ook gaat Van Bergen in het weekend bewust veel naar buiten en slikt hij zijn multivitaminen in de winter „extra trouw”. Hij weet dat er maar weinig colorists zijn die dit vak volhouden. „Vooral in de winter is het een aanslag op je dagelijks leven. Mijn vriend heeft zich er inmiddels bij neergelegd dat ik na zo’n dag doodmoe thuiskom en op de bank al in slaap val.”

De dagen beginnen weer wat te lengen, maar met een grijze februaridag kun je er vanachter je bureau wel eens hartgrondig naar snakken: licht. Daglicht is van invloed op onze stemming, productiviteit en slaapgedrag, maar in de praktijk kan het ingewikkeld zijn er je dagelijkse portie van binnen te krijgen. Denk aan daglichtloze werkplekken als koelcellen of operatiekamers, maar ook in kantoren mét ramen kan niet elke werknemer direct áán het raam zitten. Wat kunnen bedrijven doen om dat daglichtgebrek te compenseren?

Minder suf, beter slapen

Een eerste stap is het überhaupt bewust worden van de invloed van licht op ons welzijn, zegt chronobiologe Marijke Gordijn. Ze doet voor de Rijksuniversiteit Groningen onderzoek naar de rol van licht en de biologische klok op het welzijn van mensen en geeft daarnaast met haar bedrijf Chrono@Work lichtadvies aan organisaties. „Licht is vaak een sluitpost op de begroting van kantoorinrichters – het wordt simpelweg niet belangrijk genoeg gevonden.”

Terwijl goede verlichting op veel vlakken voordelen oplevert. Licht stuurt signalen naar verschillende hersengebieden die allerlei lichaamsprocessen beïnvloeden. Het maakt dat je alert bent gedurende de dag en ’s nachts kwalitatief beter slaapt. Ben je overdag op een donkere plek, dan worden de hersenen minder gestimuleerd en ben je suffer, minder productief en slaap je slechter. Uit onderzoek van de University of Illinois uit 2014 bleek dat kantoormedewerkers die binnen zeven meter van een raam werkten, gemiddeld 46 minuten langer sliepen dan collega’s die verder van het raam zaten. Te weinig licht beïnvloedt bovendien je stemming negatief en kan zelfs tot depressies leiden, zegt Gordijn.

Maar voor wie nu angstvallig op zijn donkere werkplek om zich heen zit te kijken: met zogeheten ‘dynamische’ kunstverlichting is dit stimulerende effect na te bootsen. Dynamisch licht simuleert een normaal dagverloop, met ’s ochtends feller, blauwer licht en aan het eind van de middag zachter, roder licht.

Nachtdiensten

Bij Noordgastransport in Uithuizen, een bedrijf dat gas van de Noordzee naar het vasteland transporteert, werken ze sinds drie jaar met dynamisch licht in de controlekamer, de plek waar werknemers in ploegendienst 24 uur per dag het transport in de gaten houden. Door het nieuwe lichtplan voelt het nu ook voor de nachtploeg als een ‘normale’ dag, terwijl ze in werkelijkheid van 11 uur ’s avonds tot 7 uur ’s ochtends werken.

Directeur Kees Mark: „Ik hoor dat medewerkers na een nachtdienst thuis tegenwoordig minder snel in slaap vallen. Dat is eigenlijk een compliment.”

Hij investeerde drie jaar geleden in het lichtplan na het lezen van een krantenartikel. „Daarin stond dat iemand die na een nachtdienst naar huis rijdt, qua rijvaardigheid vergelijkbaar is met iemand die twee glazen drank op heeft. Daarin moet je als werkgever je verantwoordelijkheid nemen.”

Licht is vaak een sluitpost op de begroting van kantoorinrichters

Marijke Gordijn chronobioloog

Voor de medewerkers was het nieuwe lichtsysteem even wennen; sommigen vonden het wel érg fel. Ze vonden het ook lastig dat ze de lampen niet zelf aan of uit konden doen, vertelt Mark. „Dan kun je wel zeggen: het is wetenschappelijk bewezen dat het goed voor je is, maar controle houden vinden mensen óók heel fijn.” Nu is er een aanpassing gemaakt, waardoor de werknemers het licht toch iets kunnen dimmen.

Kleinere kantoren hoeven overigens niet meteen een heel dynamisch lichtplan op te stellen; er zijn ook ‘losse’ dynamische bureaulampen te koop. Nog een simpele oplossing: met spiegels het daglicht verder het kantoor in brengen. Ook leveren simpelweg meer lampen meer intensiteit op – een extra bureaulamp heeft zo al een beetje effect.

En verder is het devies: ga naar buiten. Gordijn: „Als je kunt, ga. Elk moment is mooi meegenomen.”