Recensie

Recensie Beeldende kunst

Expositie over de trots en nostalgie in havensteden als Rotterdam, Napels, Liverpool

Tentoonstelling Kunstenaar en ‘stadsfilosoof’ Gyz la Rivière (1976) koestert een liefde voor de oude havenstad waar hij is geboren: Rotterdam. Zijn nieuwe film ‘New Neapolis’ neemt je mee naar nog drie andere havensteden.

Gyz la Rivière brengt in Tent Rotterdam ode aan Rotterdam, Liverpool, Napels en Marseille.
Gyz la Rivière brengt in Tent Rotterdam ode aan Rotterdam, Liverpool, Napels en Marseille. Beeld van G. La Rivière

Zijn liefde ligt bij straatschoffies, bij matrozen en lichtekooien, bij arbeiders met spieren als staalkabels, bij soep opscheppende en de was doende huisvrouwen die met stemmen als misthoorns hun kroost tot de orde roepen, bij cafébazen en carnavalsvierders. De liefde van filmmaker en beeldend kunstenaar Gyz la Rivière (1976) ligt bij het hart van de oude havenstad waar hij is geboren en getogen: in Rotterdam. Hij zoekt dat hart in sporen van de oude volkswijken, in de havens, foto’s van steegjes van vroeger, de fabrieken van nu, op straat. Hij ziet moed, daadkracht, gemeenschapszin die dreigt te verpieteren in een wereld die eist dat succes een keuze is. Hij ziet een minderwaardigheidsgevoel van 010 ten opzichte van 020. Hartstikke onterecht. Zegt, roept hij.

Het is moeilijk om níet voor Gyz (spreek uit als ‘Gijs’) la Rivière te vallen. Want wat hij voorstelt in zijn nieuwste film New Neapolis (2020) die op het IFFR in première ging en te zien is op de gelijknamige tentoonstelling bij TENT in Rotterdam, verleidt en sleept je mee. Een nieuwe posse, een gang, een bende stelt hij voor. Die posse moet gevormd worden door Rotterdam, maar ook door de drie andere Europese zeesteden die zich met hun geschiedenis van armoede, multiculturele conflicten, criminaliteit en drugsellende de onderknuppels van hun landen voelen: Liverpool, Napels, Marseille. Kameraden (m/v) uit deze vier verschillende steden zullen een nieuwe sociale cohesie doen ontstaan, hun handen in elkaar slaan in de wetenschap dat samenwerking het begin is van alle integratie. Want, zo zegt ‘stadsfilosoof’ La Rivière: we zijn allemaal broeders van een andere moeder.

Dit appèl op cohesie, de trots op wat je bent, de weerzin van populisme en individualisme, brengt La Rivière, opgeleid aan de Rotterdamse Willem de Kooning Academie, in TENT in beeld met een tentoonstelling die vreemd genoeg nauwelijks iets van dat appèl laat zien. Eerder is deze expositie een nostalgisch eerbetoon aan wat was. Aan de hand van geleende en eigen objecten – een model van een containerschip dat in 1990 van de Verolme-werven kwam, stripalbums, een speldjes-ei, voetbalstickers, een model van een verticale stoommachine, diskettes, een maquette van een van le Corbusiers stadsvernieuwingsprojecten en nog veel meer – probeert La Rivière een associatief verhaal te smeden. Soms zijn de vondsten spectaculair, zoals een muur vol geurige Sunlight-zeep uit Liverpool, savon de Marseille en handzeep uit het Rotterdamse koffiehuis De Heilige Boontjes. Soms is het verband onnavolgbaar.

Model van containerschip op expositie van La Rivière AADHOOGENDOORN

Historie wint het van toekomst

Maar wat belangrijker is – en dat komt vooral naar voren in La Rivière’s nieuwste, dik anderhalf uur durende film New Neapolis – is het ontbreken van een werkelijke toekomstvisie. De film, die bestaat uit een rappe mengeling van archiefbeelden, foto’s, documentaire opnames, infographics en tekstballonnen en wordt overgoten met een forse voice-over van La Rivière zelf, komt voort uit het boek dat de kunstenaar in 2017 uitgaf. Graag wil New Neapolis een voorhoedefilm zijn. En dat is het voor circa het eerste half uur, waarin La Rivière zijn filosofie over gemeenschap en samenwerking uiteenzet.

Maar daarna gaat de geschiedenis volstrekt op de loop met de maker. Niet alleen komen zo’n beetje alle stedenbouwkundige veranderingen uit de vorige eeuw voorbij, maar ook de geschiedenis van woningbouw, voetbal, de havens, gezondheidszorg en economische voor- en tegenspoed. Het is een verhaal dat bekend is en dat de blik op de toekomst, op die nieuwe identiteit die La Rivière voor ogen staat, vertroebelt. Sterker: die toekomst komt er haast niet meer aan te pas. De hoeveelheid archiefbeelden, historische commentaren en die zwaar aangezette commentaarstem van de filmmaker zelf maken New Neapolis, ondanks de vette beat, de swingende montage en de goede bedoelingen, lobbig en ja, uiteindelijk saai.