Door ‘Vlissingen’ staat staatssecretaris Visser plots vol in de wind

Profiel Barbara Visser staat erom bekend dat zij anderen pas op een laat moment betrekt bij haar beslissingen, zoals over Vlissingen.

Barbara Visser maakte snel carrière binnen de VVD. Ze viel op door haar stevige stellingname in debatten. Maar van de bravoure die Visser had als Kamerlid is weinig over.
Barbara Visser maakte snel carrière binnen de VVD. Ze viel op door haar stevige stellingname in debatten. Maar van de bravoure die Visser had als Kamerlid is weinig over. Foto Sem van der Wal/ANP

Eén keer is de staatssecretaris langsgekomen, zegt Ruben van der Horst, van BewonersComité Radar Nee! uit het Gelderse dorpje Herwijnen. Nou ja, óvergevlogen. Want een kwartier voordat Barbara Visser (Defensie, VVD) afgelopen zomer een gesprek had met de wethouder, vloog er plotseling een helikopter over het terrein waar het betwiste militaire radarstation moet komen. Boze omwonenden weten het zeker: Visser heeft de locatie alleen vanuit de hoogte bekeken.

Al twee jaar strijdt Herwijnen tegen de komst van de radar, die het Nederlandse luchtruim moet bewaken. De voltallige gemeenteraad is tegen. Toch drukt de bewindsvrouw het plan erdoorheen met behulp van een ambtelijk foefje, een zogeheten rijkscoördinatieregeling. Haar argument: het landsbelang is in gevaar.

Defensie schuift de lokale politiek gewoon opzij, concludeert Van der Horst. In dat opzicht lijkt de kwestie op het dossier waarmee Visser nu volop in het nieuws is: de afgeblazen verhuizing van de marinierskazerne naar Zeeland. Deze donderdag debatteert de Tweede Kamer erover. Er bestaat veel onvrede over Vissers handelwijze. Vorige week werd duidelijk dat de verhuizing, een beslissing die in 2012 werd genomen, niet doorgaat. De provincie werd pas op de hoogte gesteld nadat de staatssecretaris haar besluit had genomen. De commissaris van de koning in Zeeland, Han Polman (D66), zegt dat ze de provincie heeft „besodemieterd”.

Lees ook: Zeeland voelt zich enorm bedonderd

Tot in de puntjes managen

„Het lijkt alsof de staatssecretaris de verbinding met de samenleving kwijt is”, zegt SP-Kamerlid Sadet Karabulut, die voor haar partij het woord voert over Defensie. „Als je in onze poldercultuur met iedereen ruziemaakt, dan doe je iets verkeerd.” Karabulut is een van de weinigen die geciteerd wil worden als het over het optreden van de staatssecretaris gaat. Maar wat zij zegt, wordt breed gedeeld. Visser is „volstrekt in zichzelf gekeerd”, aldus Karabulut. „Ze wil een onderwerp tot in de puntjes managen, maar vergeet daarbij andere belanghebbenden.”

NRC sprak met Kamerleden, ambtenaren, militairen, collega’s uit de coalitie en het kabinet en anderen die met Visser samenwerken. Ze noemen Visser „gedreven”, „ambitieus” en iemand die zich „vastbijt”. Maar er is ook kritiek: ze doet te veel aan micromanagement en verliest daardoor de grote lijnen uit het oog.

Visser (42) heeft snel carrière gemaakt binnen de VVD. Op haar 33ste werd ze wethouder in Zaanstad, waarna ze in 2012 door de landelijke VVD werd gescout voor het Kamerlidmaatschap. Ze viel op door haar stevige stellingname in debatten.

In 2017 kwam ze in het kabinet, als staatssecretaris van Defensie. Dat ministerie werd geplaagd door schandalen en was na decennia van bezuinigingen ernstig gemankeerd. Vanaf het begin was duidelijk dat niet de minister, Ank Bijleveld (CDA), maar Visser de lastigste dossiers kreeg, zoals de gezondheidsproblemen van defensiepersoneel door het kankerverwekkende chroom-6 en het seksueel grensoverschrijdende gedrag op de kazerne in Schaarsbergen.

Van de bravoure die Visser had als Kamerlid is weinig over. Ze is voorzichtig, zegt geen woord te veel en herhaalt bij moeilijke kwesties vooral vooraf ingestudeerde zinnen. Haar houterigheid botst met de losse sfeer op het ministerie van Defensie. „Het is toch een mannenbolwerk met een cultuur van oude jongens krentenbrood en onderling grapjes maken”, zegt iemand die regelmatig met haar samenwerkt. „Barbara Visser kan daar niet goed in meegaan. Ze is altijd bloedserieus.”

Niet bang

Tegelijk zijn dat ook eigenschappen waarom ze wordt geprezen. Visser werkt keihard, zeggen mensen in haar omgeving. En ze is niet bang om beslissingen te nemen die politiek misschien niet goed uitkomen, maar volgens haar wel de beste zijn. De afgeblazen verhuizing van de kazerne zou daar ook een voorbeeld van zijn. Ze ging daarmee in tegen de wens van haar eigen partij, de VVD, en de partij van minister Bijleveld, het CDA. „Ze had de verhuizing ook kunnen laten doorgaan”, zegt een collega-bewindspersoon. „Dan was het probleem voor haar opvolger geweest.”

Ook bij de aankoop van nieuwe onderzeeboten liet Visser zich niet drijven door politiek opportunisme. Defensie had, net als Vissers partij, de VVD, een sterke voorkeur voor het gunnen van de opdracht aan de Nederlandse scheepsbouwer Damen, die samenwerkt met het Zweedse Saab. „Ook daarin heeft ze het aangedurfd de beslissing te nemen eerst met drie partijen verder te praten”, zegt een politicus van een andere partij. „Al heeft dat wel een jaar vertraging opgeleverd.”

Visser doordenkt elke stap die ze zet van tevoren. Toch maakt ze daarbij politieke inschattingsfouten. Bij Vlissingen had Visser wel bedacht hoe ze haar beslissing, die ze lang voor zichzelf hield, uiteindelijk wilde delen met haar collega-bewindslieden. Maar van de andere betrokken partijen had ze zich geen rekenschap gegeven. Toen de commissaris van de koning in Zeeland haar in het najaar vroeg of er alternatieven voor de kazerne werden onderzocht, zei Visser ‘nee’, terwijl studies naar alternatieven al in de zomer klaar lagen.

Ondanks alle lastige dossiers bleef Visser lang in de luwte. Door ‘Vlissingen’ staat ze nu vol in de wind. Vooralsnog geniet Visser steun, binnen haar eigen partij en de coalitie. Maar in het debat van donderdag staat de staatssecretaris wel een schrobbering te wachten, ze zal beterschap moeten beloven.

Door zo bovenop haar dossiers te zitten, heeft Visser zich politiek in een eenzame positie gemanoeuvreerd. Dat kan later nog tegen haar werken.