Reportage

Boze boeren laten zich door niemand dirigeren

Protestactie De PVV mocht niet spreken, het CDA werd afgekapt. Farmers Defense Force liet woensdag met een nieuw boerenprotest zien dat de stikstofcrisis nog lang niet over is.

Boeren voeren actie op de Koekamp in Den Haag.
Boeren voeren actie op de Koekamp in Den Haag. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Den Haag is woensdagmiddag voor even weer van de boeren. Het beeld went: tractoren op het stukgelopen gras, een uitgelopen boerenmenigte, de volle rijen bij de hotdogkraam, boerenrock die tot aan de Haagse ambtenarentorens galmt.

Maar vierenhalve maand na het eerste grote boerenprotest is er veel veranderd. Niet het Malieveld, maar de naastgelegen Koekamp is het actieterrein: kleiner, compacter. Niet tienduizend boeren, maar een fractie daarvan is naar Den Haag afgereisd. Velen zijn gehuld in de merchandise van Farmers Defence Force (FDF), van vesten tot stickers. Zelfs de saustube waarmee naast het sprekerspodium de frikadellen bespoten worden, draagt het wapenschild van de club: twee gekruiste hooivorken.

Je ontkomt er niet aan: het is FDF dat de dag organiseert – en strak regisseert.

Niemand krijgt die nieuwe gezagsverhouding zo ingewreven als Geert Wilders. Even voor één uur in de middag wijst alles erop dat de PVV-leider de toegestroomde boeren komt toespreken. De PVV had aangekondigd erbij te zijn, Wilders’ hele entourage is al gearriveerd, eerst zijn woordvoerder en vervolgens zijn beveiligers. Maar dan heeft Wilders buiten de eigenzinnigheid van Farmers Defence Force gerekend.

Volgens FDF-bestuurder Jeroen van Maanen wil Wilders alleen voor de boeren opkomen als er camera’s bij zijn, zegt hij op het podium. „En daar passen we voor!” Het publiek klapt en joelt. De PVV krijgt geen spreektijd, tussen de pelsdierhouders en akkerbouwers, alleen CDA en FVD krijgen het woord.

Lees ook: Redt Forum de Brabantse boer?

CDA moet ‘kleur bekennen’

Onbuigzaam en eigengereid, zo opereert Farmers Defence Force al maanden. Zonder het uitgebreide netwerk van gevestigde landbouwlobby’s als LTO en ondanks omstreden uitspraken van kopstuk Mark van den Oever – hij vergeleek het lot van de boeren met dat van de Joden in de Tweede Wereldoorlog en dreigde namens FDF met stappen tegen ‘verraders’ van de landbouwsector – weet de beweging het stikstofdebat al maanden te domineren.

Met succes. Bij de meeste ingrepen die het kabinet tot dusver aankondigde in de stikstofcrisis, bleven de boeren gespaard. Er komt geld voor verduurzamende en stoppende boeren, maar concrete plannen voor gedwongen uitkoopregelingen of verplaatsingen zijn uitgebleven. In Noord-Brabant stapte het CDA onder druk van FDF uit het college van gedeputeerden. De Brabantse provinciale stikstofmaatregelen, de strengste van Nederland, zijn inmiddels afgezwakt.

Toch zijn de verzamelde boeren, FDF op kop, er niet gerust op. Er is de vrees voor méér regels, voor stikstofmaatregelen die hen zwaarder raken. En er is de terugkerende woede over banken die hen met dure leningen hebben opgezadeld, over agrarische bedrijven en supermarkten die slechte prijzen voor hun producten betalen.

Lees ook: Een beetje ruzie met de boeren kon voor het kabinet geen kwaad

„Je zit financieel in de shit en de regels blijven maar komen”, zegt Ingeborg (50), melkveehouder uit Baarn. Ze voelt het zelf, heeft een zelfmoordpoging van een boer in haar omgeving meegemaakt, gaat binnenkort zelf stoppen. Trots en zekerheid, die mist ze.

Kritiek op stikstofcijfers

Veel van die ontevredenheid en onzekerheid komt samen in de aanleiding voor het nieuwste protest: de publicatie, donderdag, van een alternatieve analyse van de stikstofdata van het RIVM door het Mesdag Zuivelfonds, een verbond van melkveehouders. Volgens het RIVM is 46 procent van de stikstofneerslag in Nederland afkomstig uit de landbouw, maar veel boeren wantrouwen dat cijfer.

Het CDA kondigde al aan dat het met de Mesdag-analyse in de hand een nieuwe discussie wil opstarten over de RIVM-gegevens. Dat verhaal wil Jaco Geurts, het Kamerlid op het stikstofdossier en varkensboer, de boeren graag vertellen, maar de afgelopen maanden werd zijn partij buiten de deur gehouden door het bestuur van FDF. Dat beschuldigde het CDA ervan de boerenachterban verloochend te hebben.

Nu krijgt Geurts toch het woord, samen met fractiegenoot (en melkveehouder) Maurits von Martels. Een thuiswedstrijd wordt het niet. Het applaus dat de vorige sprekers kregen blijft uit. Als Geurts zegt het taalgebruik „soms ongepast” te vinden, dendert het publiek over hem heen met boegeroep. „Vinden we dat het CDA de stekker uit het kabinet moet trekken?” vraagt FDF-man Van den Oever aan de boeren. „Jááá”, schalt het over het veld.

Forum voor Democratie slaagt er beter in de boeren mee te krijgen, maar ook Thierry Baudet en Theo Hiddema hebben het moeilijk. De FDF-achterban laat zich niet binden. „Ze willen jullie grond”, zegt Hiddema, „om er windmolens op te bouwen en nog meer immigratie mogelijk te maken.” Er volgt applaus, al blijft het lauw.

Over weinig partijen wordt hij enthousiast, zegt Sven Hoogland (20) uit Musselkanaal, vanochtend in de auto gestapt bij gebrek aan een trekker. Van de politiek verwacht hij weinig. Maar vooruit, FVD wil hij wel een kans geven. „En als ze zich niet aan hun woord houden, staan we hier over twee jaar weer. Met dubbel zoveel trekkers.”