Uitspraak: Rusland moet Yukos alsnog 50 miljard dollar betalen

Arbitrage Het Haagse gerechtshof heeft dinsdagochtend geoordeeld dat Rusland aandeelhouders van het onteigende oliebedrijf Yukos wel degelijk schadeloos moet stellen.

Een Russische agent loopt langs het voormalige kantoor van Yukos in Moskou.
Een Russische agent loopt langs het voormalige kantoor van Yukos in Moskou. Foto Maksim Marmur /AFP

Rusland moet de aandeelhouders van het in 2004 onteigende oliebedrijf Yukos alsnog een schadevergoeding betalen van 50 miljard dollar. Dat heeft het gerechtshof in Den Haag dinsdagochtend in een schriftelijke uitspraak bekendgemaakt.

De uitspraak is een herstel van een eerder vonnis van het Permanente Hof van Arbitrage. Dat oordeelde in 2014 dat Rusland de schadevergoeding moet betalen. Het is de hoogste som ooit in de geschiedenis van de internationale arbitrage. Rusland gaat in beroep bij de Hoge Raad, zo liet het weten.

„Dit is een overwinning voor de rechtsstaat. De onafhankelijke gerechtshoven van een democratie hebben hun integriteit en rechtvaardigheid getoond. Een brutale kleptocratie is ter verantwoording geroepen”, aldus Tim Osborne van de grootste aandeelhouder GML in een persverklaring.

De Franse arbitragejurist Emmanuel Gaillard van Shearman & Sterling, die de aandeelhouders 15 jaar lang bijstond in de zaak, laat in een reactie aan NRC weten „zeer opgetogen” te zijn. „Nederland is een werkelijke democratie. Er is veel moed voor nodig om de Russische Federatie in naam van de rechtspraak te weerstaan”, aldus Gaillard.

Lees ook dit interview met de Franse arbitragejurist Emmanuel Gaillard, die de Yukos aandeelhouders bijstaat in de zaak

De uitspraak is de ‘halve finale’ in de zich al vijftien jaar voortslepende arbitragezaak tussen de voormalige aandeelhouders van het oliebedrijf en de Russische Federatie. De gang naar de Hoge Raad is de laatste optie die Rusland rest.

Aandelen geveild

De zaak begon in 2003 met de arrestatie door de Russische autoriteiten van voormalig oliemagnaat en Poetin-criticus Michail Chodorkovski. Hij werd in 2005 veroordeeld in een proces dat het Europese mensenrechtenhof nog vorige maand als oneerlijk bestempelde. Yukos ging failliet en werd onteigend, de aandelen kwamen via een schimmige veiling in handen van staatsoliebedrijf Rosneft. Chodorkovksi verdween voor tien jaar in een strafkamp, zijn aandelen had hij eerder al uit handen gegeven aan zijn compagnon Leonid Nevzlin, die naar Israël uitweek.

In 2014 oordeelde het Permanente Hof van Arbitrage in Den Haag unaniem dat de onteigening van Yukos illegaal was geweest en dat Rusland 50 miljard dollar aan de aandeelhouders moest betalen. „Russische rechtbanken bogen voor de wens van de Russische autoriteiten om Yukos failliet te verklaren, de aandelen [aan Rosneft] toe te kennen en een man op te sluiten die een politiek concurrent dreigde te worden”, aldus het oordeel uit 2014.

Niet bevoegd

Rusland tekende daarop beroep aan bij de rechtbank in Den Haag. Dat besloot in 2016 verrassenderwijs tot vernietiging van het eerdere oordeel van het internationale arbitragehof omdat dat niet bevoegd zou zijn geweest te oordelen in de zaak. Volgens de Haagse rechters was de juridische basis voor de veroordeling, het Energiehandvest (Energy Charter Treaty, ECT), niet geldig. Rusland had het verdrag in 2004 weliswaar ondertekend, maar nooit geratificeerd. De aandeelhouders gingen tegen die beslissing in beroep.