Minister: ecologen kunnen druk ervaren hebben rond stikstofprogramma PAS

Uit een reconstructie van NRC bleek dat ecologen rond stikstofprogramma PAS door ambtenaren onder druk zijn gezet. Zo moesten ze conclusies aanpassen dat het PAS niet in alle gevallen tot natuurherstel zou leiden.

Premier Mark Rutte en minister Carola Schouten (Landbouw) ontvangen vertegenwoordigers van de agrarische sector op het Catshuis voor een gesprek over onder meer stikstof.
Premier Mark Rutte en minister Carola Schouten (Landbouw) ontvangen vertegenwoordigers van de agrarische sector op het Catshuis voor een gesprek over onder meer stikstof. Foto Koen van Weel/ANP

Minister Carola Schouten erkent in een brief aan de Tweede Kamer dat „ecologen druk kunnen hebben ervaren” rond de totstandkoming van het Programma Aanpak Stikstof (PAS). De bewindsvrouw reageert daarmee op vragen die GroenLinks-Kamerlid Laura Bromet stelde naar aanleiding van een reconstructie van NRC over de totstandkoming van het PAS.

Daaruit bleek dat veel ecologen die destijds meewerkten aan het programma zich onder druk gezet voelden om te concluderen dat het programma gunstig zou uitpakken voor Natura 2000-gebieden. Ook verklaarden betrokkenen hoe deze rapportages werden aangepast als ze niet tot de juiste conclusies zouden leiden.

Lees hier de reconstructie van NRC: ‘Ik heb rapporten herschreven. En daarna dwong je onderzoekers een handtekening eronder te zetten’

Te veel stikstofuitstoot

Met het PAS wilde het kabinet-Rutte-II vanaf 2015 voorkomen dat infrastructurele projecten niet door konden gaan en dat boeren niet konden uitbreiden omdat bij die activiteiten te veel stikstof werd uitgestoten. Met het programma mochten boeren en bouwers alvast aan de gang als ze beloofden in de toekomst hun emissie te compenseren. Het PAS werd in mei vorig jaar door de Raad van State afgeschoten omdat het strijdig was met Europese natuurrichtlijnen.

Lees ook: Landbouw manipuleerde stikstofadvies

Noodzakelijk voor de totstandkoming van het programma was een ecologisch oordeel per Natura 2000-gebied. Daarin verklaarden ecologen dat de in het PAS voorgenomen maatregelen zouden leiden tot het gewenste natuurherstel voor die gebieden.

Tegenover NRC verklaarden veel ecologen echter dat zij voor een aantal gebieden tot de conclusie kwamen dat het herstel niet ging lukken. Vanuit het ministerie is er volgens hen vervolgens druk gezet op het aanpassen en verdraaien van die conclusies. „Als dit [rapport] aangaf dat een gebied op langere termijn waarschijnlijk niet zou herstellen, vonden ze dat een ‘griezelige conclusie’. Ik ben daardoor minder stellig geworden”, verklaarde een van hen. Een ander zei „overruled” te zijn door een ambtenaar.

Lees ook: Hoe is het stikstofprobleem ontstaan en 12 andere vragen

Schouten heeft naar aanleiding van het artikel gesprekken gevoerd met medewerkers die tussen 2011 en 2015 namens het ministerie van – destijds – Economische Zaken, Landbouw en Innovatie aan het PAS hebben gewerkt. „Ik kan mij voorstellen dat ecologen en andere betrokkenen druk kunnen hebben ervaren vanuit de politiek-bestuurlijke omgeving, het tijdpad, de uniforme systematiek en de toetsing”, schrijft ze in de Kamerbrief.

Uit de reconstructie bleek ook dat er vanuit het ministerie actief is meegewerkt aan het manipuleren van de rapporten. „Ik heb geregeld rapporten herschreven. Of je gooide er een onhandige grafiek uit”, zei een van de ambtenaren die destijds op het ministerie werkte aan het PAS. De minister stelt binnen haar organisatie ook navraag te hebben gedaan of er ambtenaren waren die de rapporten van de ecologen hebben aangepast. Die hebben zich „voor zover nu bekend” nog niet gemeld. Uit de gesprekken met NRC bleek ook dat veel ambtenaren destijds zijn vertrokken omdat ze zich niet konden vinden in de werkwijze van het ministerie.

Cafésessies met landbouwlobby

NRC onthulde daarnaast dat de landbouwlobby een voorkeurspositie genoot bij de totstandkoming van het PAS. Toenmalig LTO-voorman Albert-Jan Maat liet weten meermaals in cafésessies met hoge ambtenaren en staatssecretarissen Henk Bleker (CDA) en Sharon Dijksma (PvdA) te hebben overlegd over de voor de landbouw gewenste uitkomsten. Andere betrokken organisaties zoals Natuurmonumenten en VNO-NCW mochten wel langskomen, maar werden op het ministerie ontvangen.

Schouten stelt nu dat er inderdaad bilaterale overleggen hebben plaatsgevonden met betrokken organisaties maar dat „niet bekend” is of dit ontmoetingen waren „in cafés”.

GroenLinks-Kamerlid Laura Bromet neemt met de antwoorden geen genoegen en wil bij een volgend debat over de stikstofproblematiek een nadere verklaring van Schouten. „[De] brief en antwoorden ademen wel een sfeer van haast en druk waarin economische belangen zwaarder wogen dan ecologische”, stelt ze tegenover NRC.