Regisseur Ladj Ly over zijn ‘Les Misérables’: „De jongens die in 2005 de rellen ontketenden, waren nog jonger dan de jongens in mijn film.”

Foto srabfilms

Interview

Ladj Ly: ‘Voor ‘Les Misérables’ hoefde ik niets te verzinnen’

Ladj Ly Hij groeide op in Montfermeil, de banlieue van Parijs waar zijn thriller ‘Les Misérables’ zich afspeelt. „Deze film is autobiografie en ooggetuigeverslag ineen.”

Les Misérables is een noodkreet uit de banlieues, beklemtoont regisseur Ladj Ly (40) daags na de wereldpremière van zijn speelfilmdebuut op het festival van Cannes. „In Frankrijk worden elk jaar tweehonderd films gemaakt, maar zelden zijn het verhalen uit deze wereld”, verzucht Ly, zoon van een Malinese vuilnisman. „En het gebeurt al helemaal zelden dat dit soort films worden gemaakt door mensen die zelf uit die wijken komen.”

De lovende ontvangst in Cannes van de film Les Misérables, die vertelt over een zeer roerig etmaal in de Parijse voorstad Montfermeil, was slechts het begin van een zegetocht die inmiddels bijna een jaar duurt. De grimmige thriller won een plank vol prijzen, waaronder de Juryprijs van Cannes en een nominatie voor de Oscar voor beste internationale film. De Franse president Emmanuel Macron zag de film en stelde geschokt te zijn door het beeld dat wordt geschetst van het dagelijkse leven in de banlieues.

Toch kan het niet écht nieuws zijn voor de Franse president dat de bewoners in de voorsteden van Parijs worstelen met armoede, criminaliteit, vooroordelen, racisme en politiegeweld. Ook in films werd het leed al eerder geregistreerd; La Haine, dat de destijds 26-jarige Mathieu Kassovitz in 1995 maakte, geldt nog steeds als een onovertroffen meesterwerk. Ladj Ly was zestien toen hij deze film zag op een VHS-cassette die in Montfermeil van hand tot hand ging. Hij besloot zelf een camera te kopen om het dagelijks leven in zijn wijk te documenteren. „Tegenwoordig kan iedereen met een telefoon dat. Maar in die tijd was ik echt de enige die dat deed. Ik zag de camera als mijn wapen om onze dagelijkse realiteit met de rest van de wereld te delen.”

In 2005 filmde Ly de rellen die uitbraken nadat twee jongeren die zich schuilhielden voor de politie waren geëlektrocuteerd in een transformatorhuisje. De bewoners verweten de agenten dood door schuld; de rellen verspreidden zich over de andere wijken. De honderd uur materiaal die Ly na deze weken had, resulteerde in de documentaire 365 Jours à Clichy-Montfermeil, waarmee hij in 2007 veel succes oogstte.

Leeuwenwelp op schoot

„Ik wilde altijd al fictiefilms maken”, stelt Ladj Ly. „Maar het is heel lastig om zo’n groot project van de grond te krijgen, zeker gezien mijn achtergrond.” De financiering was het grootste probleem; uiteindelijk nam Ly genoegen met de helft van het beoogde budget van 3 miljoen euro. „Het voordeel was dat ik niets hoefde te verzinnen voor het verhaal van Les Misérables. Elk element heb ik zelf meegemaakt; de werkelijkheid waarin ik opgroeide, was vreemd en interessant genoeg. Het is een autobiografie en een ooggetuigeverslag ineen.”

In de grimmige thriller loopt de spanning op als de camera van een jongetje opnames maakt van een aanhouding waarbij de politie nodeloos veel geweld gebruikt; in 2008 filmde Ly hoe een student door een agent werd geslagen, met het ontslag van de politieman tot gevolg. Zelfs de diefstal van het leeuwenwelpje uit het circus, een incident dat in de film de verhoudingen in de wijk verder op scherp zet, maakte Ly als kind zelf mee. De regisseur pakt zijn telefoon en toont als bewijs een oude foto van de vriend die dit deed met het dier op schoot, ergens in de jaren negentig.

Lees hier de recensie van ‘Les Misérables’

Les Misérables toont niets meer en minder dan de harde realiteit, beklemtoont Ly. „Mensen geloven niet dat jonge kinderen toegang hebben tot wapens en zo’n rel kunnen beginnen.” Hij glimlacht: „De jongens die in 2005 de rellen ontketenden, waren nog jonger dan de jongens in mijn film.” Opvallend is wel de nuance die hij in zijn fictiedebuut aanbrengt; zelfs de drie agenten die jagen op het jochie dat de opnames van hun geweld heeft gemaakt, worden niet louter afgeschilderd als hufters. „Een film wordt er niet sterker van als je partij kiest. En het is ook niet eerlijk; niet alle politieagenten zijn slecht, veel van hen proberen zich ook maar staande te houden. En het lost ook niets op om alle schuld bij anderen te leggen. Dan maak je dezelfde fout als sommige politici die consequent naar moslims wijzen als oorzaak voor alle problemen in de banlieues. Het is een enorm gecompliceerde situatie waarin heel veel elementen en oorzaken een rol spelen.”

De energieke regisseur hoopt dat zijn film wellicht iets kan veranderen; hij is blij dat Macron Les Misérables heeft gezien. „Er zijn de afgelopen jaren een paar nieuwe woonblokken gebouwd waar het iets beter wonen is. Maar alle wezenlijke problemen van werkloosheid, armoede, racisme en gebrek aan goede scholing die voor de bewoners dagelijkse realiteit zijn, worden nog niet aangepakt. Die onderwerpen lijken na de verkiezingen altijd weer heel snel op de achtergrond van de politieke agenda te verdwijnen.”

Ladj Ly maakt een vergelijking met de gele hesjes. „Dat zijn ook vooral mensen die willen dat bepaalde problemen worden opgemerkt. Maar ook dat heeft netto nog niet veel veranderd. Het wordt tijd dat politici hun verantwoordelijkheid nemen; je wordt niet voor niets gekozen, je wordt dan geacht om daadwerkelijk te handelen en het leven voor de hele bevolking een stukje beter te maken.”

Correctie 19/2: in een eerdere versie van dit artikel stond dat ‘Les Misérables’ de Grote Juryprijs heeft gewonnen in Cannes. Dit moet zijn de Juryprijs (derde prijs), en is hierboven aangepast.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: De twee gezichten van Frankrijk

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.