Opinie

Kijkwijzer maakt YouTube niet kindvriendelijk

Sociale media Als de makers van videos zelf moeten aangeven of er schadelijke inhoud is, ligt manipulatie voor de hand, schrijft .

Je hebt ze vast wel eens gezien in de bioscoop of op televisie: de icoontjes van de Kijkwijzer. Kun je je ook een kijkwijzer voor YouTube inbeelden? Vorige week kwam het kabinet met een wetsvoorstel dat vanaf september een kijkwijzer verplicht stelt voor de videowebsite. Net zoals bij tv-programma’s en films zou het voor de kijker in één oogopslag duidelijk moeten zijn of een video op YouTube reclame, geweld, grof taalgebruik of seksueel getinte inhoud bevat. De icoontjes van de Kijkwijzer moeten met name duidelijk maken of de inhoud geschikt is voor de jongste kijkers.

Het wetsvoorstel kwam met de vijftienjarige verjaardag van het platform. Al jaren groeit de bezorgdheid over het platform. YouTube lijkt soms op een soort wilde Westen waarin iedereen maar wat aanrommelt. Hoe moet je kinderen beschermen tegen schadelijke beelden?

YouTube erkende de toenemende bezorgdheid en moederbedrijf Google lanceerde daarom vorig jaar in Nederland YouTube Kids, een kinderversie van het videoplatform waarin min of meer niet-kindvriendelijke inhoud geweerd wordt. In de praktijk bleek YouTube Kids echter niet geheel waterdicht in landen waar de versie al langer bestaat.

Lees ook: 15 jaar YouTube: onbegrensde leugens en lol

YouTube geen verlengstuk van tv

Een verplichte kijkwijzer lijkt een stap in de goede richting. Maar hoe doeltreffend is het kopiëren van traditionele mediaregulering? Als er iets is dat we de afgelopen vijftien jaar wel geleerd moeten hebben, is het dat het geen zin heeft YouTube te behandelen als een verlengstuk van televisie.

Een kijkwijzer bij elk YouTube-filmpje zal moeilijk te realiseren zijn. Per minuut wordt er immers zo’n 500 uur aan video’s toegevoegd aan het videoplatform. Hoe de selectie van de kijkwijzer in de praktijk gaat functioneren staat ook nog niet vast. Waarschijnlijk komt er een controlesysteem waarbij de videomakers voorafgaand aan het uploaden van hun video een vragenlijst dienen in te vullen. Op basis hiervan zal er een kijkadvies ontstaan.

Deze bottom-up aanpak binnen een bottom-up platform lijkt een goede start. De verantwoordelijkheid komt dan meer bij de videomakers zelf te liggen. Met een verplichte kijkwijzer kunnen overtreders persoonlijk aangesproken worden. Wie niet meewerkt, kan een hoge boete verwachten. Probleem opgelost?

Er zitten wat addertjes onder het gras. Want niet elk video op YouTube krijgt een kijkwijzer. De maatregel geldt voorlopig alleen voor YouTubers met een relatief groot publiek. Alleen bij hen zou YouTube ervoor kunnen zorgen dat pas na het volledig en juist invullen van de vragenlijst een video geüpload kan worden. Dan is de bescherming tegen schadelijke inhoud dus niet waterdicht. En kunnen YouTubers wel neutraal hun eigen videocontent beoordelen?

Elsagate: schokkende ‘kinderfilmpjes’

Ook ligt manipulatie van het systeem voor de hand. Dat zag je de afgelopen vijf jaar al bij wat ‘Elsagate’ is gaan heten. Dat draaide om filmpjes waarin volwassenen bijvoorbeeld in een kostuum van kinderheld Elsa uit de populaire Disneyfilm Frozen in een sketch grappige dingen uitvoeren. Als je de video langer bekijkt, blijken de sketches schokkend, misleidend of zelfs pervers te zijn – Elsa wordt gemarteld bijvoorbeeld. In een ander geval werden afleveringen van tekenfilm Peppa Pig, geproduceerd door de originele makers, door YouTubers bewerkt met het idee om zoveel mogelijk kliks te genereren. Het systeem herkent namelijk de video als kindvriendelijk – want Peppa Pig – maar wat kijkers te zien krijgen is alles behalve kindvriendelijk. Zo zien we in ‘Peppa Pig Shopping’ hoe Peppa kinderen leert boodschappen te doen, maar wordt er ook vulgair taalgebruik, racisme en het gebruik van wiet gepromoot. Snijdt een zelf ingestelde kijkwijzer dergelijke video’s de pas af?

Lees ook: Pas op, deze video bevat seks of geweld

De afgelopen jaren verwijderde het videoplatform na klachten duizenden van dergelijke dubieuze video’s. Maar ze circuleren er nog, omdat het systeem moeilijk dit soort gemanipuleerde inhoud herkent. Het probleem zit ook bij het algoritme van de videosite. Dat liet namelijk automatisch de bewerkte, schokkende video’s zien na het tonen van originele, kindvriendelijke filmpjes. Het antwoord lijkt dan niet te liggen in een lineaire maatregel voor televisiekijken, maar bij een die meer oog heeft voor de complexe infrastructuur achter het videoplatform.

Kinderen zijn zelf ook creatief in het omzeilen van regels. Juist wanneer iets uitdrukkelijk verboden is, wordt het interessant. Zo kan een kijkwijzer ook het tegenovergestelde effect hebben en kinderen meer aanmoedigen ‘verboden’ inhoud op te zoeken.

Op het vlak van reclame lijkt een kijkwijzer wel goede handvatten te bieden. Zo maakte in 2017 het Commissariaat voor de Media bekend dat bij een steekproef bij negentig van honderd Nederlandse video’s merken of producten in beeld kwamen. Voor meer dan 75 procent is het niet duidelijk of de maker gesponsord werd voor de reclame. Dat gesponsorde inhoud nog niet correct wordt aangegeven, kan liggen aan slordigheid, een gebrek aan bewustwording of onduidelijkheid. In het laatste geval is een kijkwijzer vooral op juridisch vlak interessant.

Een ‘kindvriendelijk’ YouTube en het verplicht toepassen van een lineaire maatregel in de vorm van een kijkwijzer zijn twee verschillende zaken. Het probleem van kindonvriendelijke inhoud op het videoplatform is eigen aan de vrijheid die het platform biedt en de infrastructuur van de site. Dat verdient een meer eigentijdse en platformgerichte aanpak. Hoewel we inmiddels vijftien jaar verder zijn, wordt YouTube nog te veel met een traditionele (media)bril bekeken. En als er iets is dat we nu wel geleerd moeten hebben, is het dat YouTube niet in een hokje te stoppen valt, maar elk hokje overstijgt.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.