Hoe een lege oplegger plots 39 Vietnamese doden bevat

Reconstructie van een fatale tocht De dodenrit van 39 Vietnamese verstekelingen is het verhaal van banale routine, georganiseerde misdaad, dodelijke fouten en schuldig verzuim. „Het spijt me mama. Mijn weg naar het buitenland is niet geslaagd.”

Op 15 oktober 2019 neemt Eamonn H. met een truck zonder oplegger de veerboot van het Ierse Dublin naar de Franse havenstad Cherbourg. Hoewel nog maar 22 jaar, is de vrachtwagenchauffeur uit Mayobridge in Noord-Ierland eigenaar van zijn truck, een blauwe Scania, met het merklogo, een griffioen, manshoog op de zijkanten van de cabine geschilderd. In de week erop voert hij op het continent meerdere internationale transportopdrachten uit. Voor een van die opdrachten, op 18 oktober, pikt hij in Zeebrugge een koelwagen op die net geretourneerd werd uit het Verenigd Koninkrijk. De lading – koekjes – is tijdens de heenreis onbruikbaar geworden door ‘menselijke aanwezigheid’.

Op maandag 22 oktober begint Eamonn H. aan een nieuwe opdracht. In de Franse havenstad Calais pikt hij een ¬andere lege koelwagen op. Die is, stelt The Irish Times later vast, gehuurd bij het Ierse bedrijf GTR door Ronan H., een transporteur die opereert vanuit de (Noord-)Ierse grensstreek. Het adres op het huurcontract is dan weer hetzelfde adres waar Ronans broer, Christopher H., eerder een – inmiddels failliet – transportbedrijf geregistreerd had. Ronan H. werd in 2009 al eens veroordeeld tot 30 maanden cel wegens het smokkelen van bijna zes miljoen sigaretten van Calais naar Dover, tussen een lading die alleen fruit had mogen bevatten.

Aan boord van de koelwagen bevindt zich een datalogger die zowel de locatie van de trailer bijhoudt als de temperatuurschommelingen in de koelcel. Zowel koeling als ventilatie staat uit. Eamonn H. rijdt met de koelwagen opnieuw richting Zeebrugge. Kort voor de Belgische grens registreert de temperatuurlogger voor het eerst iets vreemds: een korte daling van de temperatuur, gevolgd door een gestage stijging. Een waarschijnlijke verklaring is dat de chauffeur in Frankrijk een eerste keer gestopt is en dat een eerste groep verstekelingen is ingestapt.

Om 12.34 uur rijden truck, oplegger met koelcel en de verstekelingen de Belgische grens over. Rond 13 uur houdt Eamonn H. halt in de Truck Stop, een snelwegparkeerplaats in het West-Vlaamse Veurne. Volgens onze informatie parkeert hij in het zicht van een bewakingscamera. In de shop koopt H. eten voor één persoon. Hij keert terug naar zijn cabine zonder aandacht te besteden aan de koelcel en de mensen erin. De stop duurt hooguit vijf minuten.

Lees ook dit achtergrondverhaal over een eerdere dodelijke mensensmokkel :In smokkelaarshanden gedreven

Inklimming

Ook in België vindt zeker één inklimming plaats. Dat dit niet in de Truck Stop gebeurt, waar Eamonn H. zijn vrachtwagen even achterlaat, doet vermoeden dat de chauffeur zelf een discrete plaats uitzocht en op de hoogte was van de inklimming. Na een laatste inklimming, kort voor de haven van Zeebrugge, blijft de temperatuur in de koelcel stijgen.

Om 14.49 uur rijdt Eamonn H. met 39 verstekelingen aan boord de haven binnen. Hij laat de oplegger achter in een terminal waar die door een rangeerder aan boord van de veerboot wordt geparkeerd. Er zijn geen trucks of chauffeurs aan boord, wel een kleine bemanning. Eamonn H. heeft niet voor zijn koelwagen een stroomaansluiting gereserveerd: de koeling en luchtverversing staan uit. Op de vrachtbrief staat: koekjes.

Om 16.25 uur vertrekt de veerboot vanuit Zeebrugge met bestemming Purfleet, in het Engelse graafschap Essex. Er is geen systematische douane-controle. Een temperatuurscan, die verstekelingen kan detecteren in een gesloten oplegger, werkt niet bij een thermisch geïsoleerde koelcel. De verstekelingen kunnen alleen opgemerkt worden bij een gerichte controle, een steekproef of als ze lawaai maken én daarbij gehoord worden. Opleggers worden erg krap tegen elkaar aan geparkeerd. Als de koelcel in een lastig bereikbare hoek staat, kunnen geluiden van binnen voor de bemanning onopgemerkt blijven.

Om 20.42 uur Europese tijd, 19.42 uur Britse tijd, vaart de veerboot de Britse territoriale wateren binnen. De verstekelingen hebben al zes uur geen verse lucht meer. De temperatuur aan boord van de koelcel blijft stijgen. Er ontstaat paniek. Passagiers maken filmpjes met hun telefoon. Sommige filmpjes zijn afscheidsboodschappen. Om 22.30 uur Britse tijd stuurt een van de verstekelingen, de 26-jarige Pham Thi Tra My, een bericht naar haar familie in de provincie Ha Tinh in Vietnam: „Het spijt me, mama. Mijn pad naar het buitenland is niet geslaagd. Mama, ik hou zoveel van je! Ik sterf omdat ik niet kan ademen.”

Piek van 38,5 graden

Om 22.55 uur Britse tijd, ruim negen uur nadat de deuren voor het laatst geopend zijn, bereikt de temperatuur aan boord een piek van 38,5 graden Celsius. Daarna neemt de temperatuur langzaam af. De meest plausibele verklaring is dat er op dat moment al verschillende doden zijn.

Om 0.30 uur Britse tijd komt de boot in Purfleet aan, een kleine haven in de monding van de Theems, halverwege de Noordzee en Londen. Daar wacht de 25-jarige Maurice R. Hij is net als Eamonn H., een Noord-Ier , rijdt met een rode Scania met het opschrift ‘The Ultimate Dream’. Ook hij is, ondanks zijn jonge leeftijd, eigenaar van zijn truck, waarmee hij uitpakt op Facebook. „Veel lastige uren deze te krijgen”, schrijft Maurice R. eind september naast een foto van het glanzende gevaarte. Hij kwam het VK binnen op 20 oktober in Holyhead, Noord-Wales, na een boottocht vanuit het Ierse Dublin.

Om 1.02 uur verlaat Maurice R. de haven van Purfleet. In de haven is geen tijd om de oplegger te openen. Elk oponthoud kan de vlotte doorstroming van trucks en opleggers blokkeren. Om 1.38 uur zal Maurice R. hoorbaar in paniek het noodnummer bellen, terwijl zijn truck met oplegger geparkeerd staat op een bedrijventerrein dat tegen de grote ringweg rond Londen aanligt, op twee kilometer (vier minuten rijden) van de terminal. Een cruciale vraag is wat hij in die tussentijd van 36 minuten doet.

Calais-Purfleet: het traject van de Vietnamese verstekelingen

Temperatuurlogger

Uit de temperatuurlogger en verklaringen achteraf blijkt dat Maurice R. de oplegger vlak buiten de terminal al opent. Een gruwelijk beeld: dode lichamen in urine en bloed. Volgens zijn verklaringen zijn alle inzittenden dan al dood. Belangrijke kwesties zijn in hoeverre hij dat zo snel heeft kunnen controleren, hoeveel tijd hij verloren heeft vóór hij het noodnummer heeft gebeld en of hij eerst naar mogelijke medeplichtigen heeft gebeld.

Als de ambulance-verpleegkundigen aankomen, zijn alle verstekelingen dood. De oorzaak van hun overlijden, blijkt later uit de autopsie, is gebrek aan zuurstof en oververhitting. Om 1.51 uur wordt Maurice R. gearresteerd. Speurders treffen in de truck ‘bloederige handafdrukken’ aan, blijkt later uit rechtbankverslagen.

In de dagen na de arrestatie van Maurice R. heeft de politie contact met Ronan H., de transporteur die het huurcontract voor de koelwagen ondertekende. Hij en zijn broer worden door de Britse politie verdacht van doodslag en betrokkenheid bij mensensmokkel. De broers zijn nog niet opgepakt. Wel doorzochten Ierse rechercheurs in november huizen die aan hen toebehoorden. Dit gebeurde tijdens een actie die geen deel uitmaakt van het onderzoek, maar gericht was tegen ‘een groep verdacht van diverse internationale smokkelactiviteiten’. Bij de actie werden auto’s, trucks en geld in diverse valuta in beslag genomen. Een deel van de bezittingen behoorden toe aan de broers Ronan en Christopher H.

Bij het identificeren van de verstekelingen gaan Britse speurders er eerst van uit dat ze Chinees zijn. Dat wordt herhaald door diverse media. Volgens onze informatie wordt die vergissing gemaakt op basis van Chinese paspoorten die ze aan boord vinden. Al gauw blijken alle passagiers uit Vietnam te komen. Sommigen reisden via Frankrijk, zoals Pham Thi Tra My, die haar moeder een bericht stuurde vanuit de laadruimte. Zij was volgens de BBC op 3 oktober vertrokken uit Vietnam, in eerste instantie richting China. Haar einddoel was het VK. Ze hoopte geld te verdienen om de schulden van haar familie af te betalen. Voor haar tocht zou ze haar smokkelaars 30.000 pond (34.700 euro) betaald hebben.

Anderen kwamen via Duitsland en Nederland naar België. Zij verbleven in een netwerk van safehouses. In Noord-Frankrijk bestaat een tentenkamp langs de snelweg waar Vietnamese migranten samenhokken, er is geen link tussen dat kamp en dit transport. Van een van de doden, een 15-jarige jongen, heeft het COA na een onderzoek van het radioprogramma Argos bevestigd dat hij een tijd in Nederland in de opvang heeft gezeten. Sommigen waren meer dan een jaar in Europa, anderen hooguit enkele dagen.

Een forensisch medewerker van de Britse politie onderzoekt in Essex de cabine van de truck van de gearresteerde Maurice R.

Foto Peter Macdiarmid

Parkeerplaatsen

Verstekelingen uit Vietnam worden soms, niet vaak, in containers aangetroffen. Dit kan betekenen dat ze zelden de oversteek wagen óf het netwerk dat hen smokkelt er beter in slaagt onopgemerkt te blijven, bijvoorbeeld door geen openbare parkeerplaatsen te gebruiken als opstapplaats. Als Vietnamezen worden aangetroffen, zijn ze ook zelden in paniek. Dit doet vermoeden dat ze weet hebben van eerdere, geslaagde transporten.

Nooit eerder is een groep van 39 Vietnamezen aangetroffen. De omvang van de groep is geen detail: als ze kleiner was geweest, was de temperatuur aan boord minder snel gestegen en de zuurstof minder snel opgebruikt. Zo’n groep had dit transport misschien overleefd.

Uit data van het Britse National Crime Agency blijkt dat het transporteren van migranten in koelwagens een courante methode is. Zo gebruikte een bende die recent opgerold werd door de Nederlandse en Franse autoriteiten, ook koelwagens bij het transport van liefst 10.000 Afghaanse, Iraanse, Irakese en Syrische migranten van Frankrijk naar het Verenigd Koninkrijk. Maar zij hielden het bij twintig mensen per lading.

Een mogelijke verklaring voor het grote aantal passagiers is dat de smokkelaars door een eerder mislukt transport beslisten om twee groepen samen te laten reizen, met dodelijke gevolgen. Een aanwijzing voor die hypothese is te vinden in verklaringen van de broer van Pham Thi Tra My aan de BBC. Hij zegt dat zijn zus al een eerdere poging gewaagd had het Kanaal over te steken, volgens hem op 19 oktober. Toen werd ze volgens hem betrapt en moest ze terugkeren.

Chauffeur Eamonn H. had volgens Britse speurders ervaring met het vervoeren van migranten. Ze verdenken hem van betrokkenheid bij twee eerdere transporten tussen Zeebrugge en Purfleet, tussen 10 en 11 oktober en 17 en 18 oktober, de dag dat hij in Zeebrugge was om een andere, geretourneerde koelwagen op te pikken. Bij het transport van 17 en 18 oktober zou Eamonn H. met dezelfde koelwagen gereden hebben als bij het dodelijke transport van 22 oktober. Hij zou ook al op 9 mei 2018 gestopt zijn in het Franse Coquelles bij Calais, met 18 Vietnamese migranten in zijn oplegger. Dat blijkt uit verslagen van hoorzittingen in Dublin over de mogelijke uitwijzing van Eamonn H. aan het Verenigd Koninkrijk. Eamonn H. werd opgepakt in Ierland en ging recent met succes in beroep tegen zijn uitwijzing naar het VK.

Tachograaf

Ook Maurice R. werd al eerder aangetroffen in de buurt van een vrachtwagen met verstekelingen. Hij zit opgesloten in Engeland en wordt verdacht van betrokkenheid bij mensensmokkel, mensenhandel en 39 gevallen van doodslag. Hij pleitte intussen schuldig aan betrokkenheid bij mensensmokkel in de periode tussen 1 mei 2018 en 24 oktober 2019.

Speurders beschikken tegenwoordig over diverse technische middelen om smokkeltransporten te reconstrueren. Er zijn niet alleen de gegevens van de temperatuurlogger van de trailer en de tachograaf van beide trucks. Er zijn ook diverse bewakingscamera’s onderweg, camera’s met automatische nummerplaatherkenning. De zaak wordt uitgezocht door een internationaal onderzoeksteam. Britse speurders zijn momenteel in Vietnam, waar ze met de lokale autoriteiten samenwerken om het smokkelnetwerk achter het fatale transport op te sporen. De uitbraak van het coronavirus kan de samenwerking in dit onderzoek bemoeilijken.

Lees ook deze reportage uit Vietnam: Geld om hun dode kind te halen is er niet

Wanneer deze zaak tot een proces komt, riskeren de verdachten jarenlange celstraffen. Op 5 april 2001 werd de Nederlandse vrachtwagenchauffeur Perry Wacker in het Verenigd Koninkrijk tot 14 jaar gevangenisstraf veroordeeld voor de dood van 58 Chinese migranten die hij in zijn oplegger had laten sterven tijdens een overtocht tussen Zeebrugge en Dover.