Reportage

Krikke: ‘Gemeente kan weinig doen tegen buitenlandse beïnvloeding in religieuze organisaties’

Moskeefinanciering Ex-burgemeester van Den Haag Pauline Krikke pleit voor een expertisecentrum waar gemeenten terechtkunnen met signalen dat er in een moskee of andere religieuze organisatie „giftige boodschappen” worden verspreid.

Pauline Krikke, voormalig burgemeester van Den Haag, tijdens de openbare verhoren van de parlementaire ondervragingscommissie.
Pauline Krikke, voormalig burgemeester van Den Haag, tijdens de openbare verhoren van de parlementaire ondervragingscommissie. Foto Lex van Lieshout / ANP

De voormalige Haagse burgemeester Pauline Krikke nam een „wat defensieve houding” aan, constateerde een van de leden van de parlementaire commissie die haar maandag vragen stelde. De vragen gingen over de As-Soennah-moskee in Den Haag, die in 2014 en 2015 bijna 2,5 miljoen euro uit Koeweit ontving. Aan Krikke werd gevraagd wat zij destijds wist over die geldstromen en de mogelijk ondemocratisch ingestelde geldschieters die erachter zaten.

Daar wrong hem nu juist de schoen, legde de voormalige burgemeester uit. Dat soort informatie wordt wel verzameld door landelijk opererende diensten als de AIVD en de Belastingdienst, maar niet altijd volledig gedeeld met gemeenten. Krikke pleit daarom voor een landelijk expertisecentrum waar gemeenten, ministeries en landelijke diensten signalen kunnen laten onderzoeken van onwenselijke buitenlandse beïnvloediging van religieuze organisaties. Want gemeenten hebben zelf geen bevoegdheid om te onderzoeken noch in te grijpen als er „giftige boodschappen” worden verspreid.

De parlementaire commissie onderzoekt die buitenlandse beïnvloeding naar aanleiding van berichtgeving door NRC en Nieuwsuur, waaruit bleek dat zeker dertig Nederlandse moskeeën en islamitische organisaties financiering hadden aangevraagd in ‘onvrije landen’ als Saoedi-Arabië en Koeweit. Maandagmiddag ging het specifiek over de Haagse As-Soennah-moskee, die geld zou hebben gekregen van Koeweit, maar ook subsidies van de gemeente Den Haag.

Lees ook over As-Soennah: ‘Wij haten iedereen die is afgedwaald’

Weerbaarheidstrainingen

Over dat laatste wilde Krikke weinig zeggen, een deel van de subsidies was verstrekt door haar voorganger Jozias van Aartsen en daar had zij „geen oordeel” over. De enige subsidie die tijdens haar burgemeesterschap nog werd verstrekt, ging over „eten en drinken” tijdens Oud en Nieuw, waarbij vrijwilligers van de moskee de rust op straat hielpen te bewaren „onder mandaat van de politie”.

In een soms wat stekelige ondervraging herhaalde Krikke meerdere keren dat het gemeentebestuur weinig kan. Den Haag geeft weerbaarheidstrainingen aan jongeren en moeders, zodat die ongewenste invloed herkennen. „Je kan dingen bespreekbaar maken”, zei Krikke, die vertelde dat alle moskeeën – en ook andere religieuze organisaties – bij toerbeurt langskomen bij de burgemeester. Na de berichtgeving van NRC en Nieuwsuur had ze het bestuur van As-Soennah bij zich geroepen omdat een prediker in de moskee vrouwenbesnijdenis „aanbevelingswaardig” had genoemd. „Ik heb gezegd dat ik dat onbestaanbaar vond, dat is verminking.”

Op de vraag van Ronald van Raak (SP) of de gemeente op de hoogte was als er gastpredikers naar de As-Soennah-moskee kwamen, zei de oud-burgemeester dat dat alleen zo was „als de gemeente er iets over opsnuift”. „Er is geen verplichting ons op de hoogte te brengen. Daar is geen wettelijke basis voor.”

Een gemeente kan wel controleren of de vergunningen van een organisatie nog kloppen. Zo kon er een preek- en ontmoetingsverbod worden opgelegd op een boekwinkel van de stichting Qanitoen, waar de omstreden imam Fawaz Jneid preekte. Maar als een organisatie geldige vergunningen heeft, is er weinig te ondernemen.

Dat is volgens Krikke de reden dat er landelijk beleid moet komen. In een expertisecentrum zou alle informatie van gemeenten, maar ook van de Belastingdienst en veiligheidsdiensten AIVD en NCTV samen moeten komen, onder verantwoordelijkheid van een ministerie. De verantwoordelijke minister moet volgens Krikke vervolgens de mogelijkheid krijgen in te grijpen, door bijvoorbeeld geldstromen of bankrekeningen te bevriezen. Meer lokale bevoegdheden noemde ze onwenselijk, omdat er dan verschillen kunnen ontstaan tussen gemeenten.

Geen penningmeester

Naast Krikke kwam vandaag ook de voormalige voorzitter van de As-Soennah-moskee, Abdelhamid Taheri, aan het woord. De eerste vragen gingen over een filmpje dat op de website van de moskee had gestaan en waarin werd gezegd dat vrouwen besneden moeten worden. Dat was een fout geweest, volgens Taheri. De As-Soennah-moskee heeft volgens hem al in 2008 verkondigd tégen vrouwenbesnijdenis te zijn. In het filmpje werd volgens hem een lesboek voorgelezen waar niet van tevoren goed naar was gekeken. Het standpunt uit 2008 gold nog steeds.

Op veel vragen over de buitenlandse financiering kon Taheri geen antwoord geven, naar eigen zeggen omdat hij niet de penningmeester van de moskee was. Toch had hij er alle vertrouwen in dat er niks mis was met de geldbedragen die uit de Golfstaten kwamen.

De voormalige voorzitter bezwoer de commissie dat de moskee zichzelf „al twintig jaar lang” kan bedruipen en niet onder de invloed van een salafistische persoon of organisatie in het buitenland staat. Alleen voor extra projecten werd geld aangevraagd in het buitenland, en als rijke moslims dan wilden betalen, was dat „makkelijk”, zei Taheri.

In 2014 en 2015 kwam er 2,5 miljoen euro binnen die volgens Taheri werd besteed aan onder meer het vertalen en uitgeven van de Koran en het laten schrijven van een biografie van de profeet Mohammed. Toen de moskee behoefte had aan een plek waar de rituele dodenwassing kon plaatsvinden, werd een prinses uit de Golfstaten bereid gevonden om dat te bekostigen. Een onderneming uit Koeweit, „iets met parfum”, gaf 2,1 miljoen euro waarvan de moskee een pand in Den Haag aankocht voor een schooltje.

Volgens Taheri kwamen de schenkingen uit islamitische inzamelingen. De aanvragen zouden zijn geregeld via een contactpersoon uit Koeweit die regelmatig langskwam in As-Soennah. De moskee kreeg alle bedragen zonder aan voorwaarden te hoeven voldoen, zei Taheri. In het schooltje worden onder meer lessen ‘weerbaarheid voor moslimkinderen’ gegeven, maar de waarden van de democratische rechtsstaat worden er volgens hem niet ondermijnd.

De commissie hield Taheri voor dat voormalig NCTV-directeur Dick Schoof vorige week zei dat moskeeën „façadepolitiek” bedrijven: er zouden wel degelijk predikers rondlopen die ongewenst gedachtengoed verspreiden. De commissie vroeg Taheri in dit verband naar het gedachtengoed en uitspraken van de voormalige imam Fawaz Jneid en huidig imam Aboe Ismail. Over de eerste wilde Taheri niets zeggen, omdat hij een „ex-werknemer is die zichzelf hier niet kan verdedigen”. De beschuldigingen aan het adres van Aboe Ismail weersprak Taheri met kracht.

De commissie wilde ook weten hoe Taheri zelf denkt over onder meer het slaan van vrouwen en de weigering van mannelijke moslims om vrouwen een hand te geven. Het eerste keurde hij af, omdat het strafbaar is in Nederland. Maar voor het tweede moet plaats zijn in de Nederlandse samenleving, vindt hij, omdat mensen zelf, met elkaar, hun normen en waarden bepalen - ook de islamitische gemeenschap.