Kabinet lijft ProRail in met ingang van nieuwjaarsdag, Raad van State is kritisch

Spoorbeheer Door van ProRail een zelfstandig bestuursorgaan te maken, krijgt minister Van Veldhoven zeggenschap over de samenstelling van het bestuur en beleidsregels.
Sporen op Amsterdam Centraal.
Sporen op Amsterdam Centraal. Foto Robin Utrecht/ANP

Spoorbeheerder ProRail moet met ingang van 1 januari 2021 worden omgevormd tot een zogeheten zelfstandig bestuursorgaan (zbo). Die intentie heeft minister Stientje van Veldhoven (Milieu en Wonen, D66) maandag in de vorm van een wetsvoorstel met de Tweede Kamer gedeeld. Op die manier wil Van Veldhoven meer controle over de gang van zaken bij ProRail. Dat doet ze in weerwil van een kritische Raad van State.

ProRail is momenteel een bv, die niettemin jaarlijks 2 miljard euro aan belastinggeld te verdelen heeft. Door het bedrijf om te vormen, kan de minister dat eenvoudiger aansturen. Zbo’s, zoals de Kamer van Koophandel en het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen, staan onder direct toezicht van de minister. Hij of zij heeft daarbij het laatste woord over zaken als bestuursbenoemingen, ontslagen en beleidsregels.

Met de maatregel komt een voorlopig einde aan jarenlange onenigheid over het (financiële) functioneren van het bedrijf, die in de loop van 2015 is ontstaan. Onder meer de parlementaire enquête over de mislukte flitstrein Fyra vormde daar een basis voor. Toenmalig staatssecretaris Sharon Dijksma (Infrastructuur en Milieu, PvdA) zette naar aanleiding daarvan de procedure in gang die van ProRail een zbo moest maken. Het huidige kabinet nam de bepaling mee in het regeerakkoord. Ook toen was er al kritiek op het inlijven van ProRail. In het najaar van 2018 spraken meerdere vervoerders en reizigersorganisaties zich al uit tegen het plan, dat volgens hen duur en tijdrovend is.

In het advies dat de Raad van State in december al met de minister deelde maar maandag pas is gepubliceerd, staat dat de omvorming van de spoorbeheerder hoge „kosten, inspanningen en risico’s” met zich meebrengt maar geen „knelpunten oplost”. De hoogste adviseur van het kabinet vreest dan ook dat financiële, juridische en organisatorische risico’s de „prestaties van de spoorsector” in de weg kunnen zitten. Volgens het advies is niet overtuigend beargumenteerd waarom het nodig is deze risico’s te nemen.