Het schip is virusvrij, dachten ze

Westerdam Op de Westerdam bleek tóch een vrouw besmet met het Covid-19-virus. Maar ruim duizend passagiers waren al uitgewaaierd.

De Cambodjaanse premier Hun Sen zwaait afgelopen vrijdag vanuit zijn helikopter naar de passagiers van de Westerdam in de haven van Sihanoukville.
De Cambodjaanse premier Hun Sen zwaait afgelopen vrijdag vanuit zijn helikopter naar de passagiers van de Westerdam in de haven van Sihanoukville. Foto Tang Chhin Sothy/AFP

Zou de Cambodjaanse premier spijt hebben van zijn warme welkom voor het cruiseschip MS Westerdam, afgelopen vrijdag in de havenstad Sihanoukville? Hun Sen, die al 35 jaar aan de macht is, begroette de passagiers op de kade met rozen en een hand. Hij was zo goed het schip te laten aanmeren nadat het dagen tevergeefs naar een haven had gezocht.

Dat was een dag voordat de warmtescanner op het vliegveld van de Maleisische hoofdstad Kuala Lumpur uitsloeg bij een 83-jarige Amerikaanse passagier die via Schiphol naar de Verenigde Staten wilde terugreizen. Zij bleek besmet met het coronavirus dat de longziekte Covid-19 veroorzaakt. Haar 84-jarige echtgenoot heeft longontsteking maar is tot nu toe tweemaal negatief getest.

De diagnose van de oude dame plaatst gezondheidsdiensten in tal van landen nu voor een behoorlijke opgave. Hoe beperk je een virusuitbraak in een groot, internationaal gezelschap als meer dan duizend mensen dat gezelschap al hebben verlaten? Aan boord waren ook 91 Nederlandse toeristen.

Met zijn toezegging oogstte de Cambodjaanse premier lof van de Amerikaanse president

De Westerdam, een schip van Holland America Line, was op 1 februari met 1.455 passagiers en 802 bemanningsleden uit Hongkong vertrokken voor een vijftiendaagse cruise door Oost-Azië. De reis werd al snel minder leuk omdat eerst Japan en later Taiwan, de Filippijnen, Guam en Thailand het schip weigerden, uit angst voor het coronavirus. Dit terwijl nog niemand aan boord positief was getest.

Zie ook onze fotoreeks: Covid-19 beheerst het leven in China

Het schrikbeeld was de Diamond Princess, het cruiseschip bij het Japanse Yokohama waar het aantal Covid-19-gevallen met tientallen tegelijk oploopt. Daar zijn nu ruim 450 van de 3.700 opvarenden besmet, de vijf Nederlanders aan boord zijn gezond. De verplichte veertiendaagse quarantaine, waarbij iedereen zo veel mogelijk in zijn hut moet blijven, loopt woensdag af.

Foto Tang Chhin Sothy / AFP

Premier gelooft niet in Covid-19

Aanleiding voor de maatregelen op de Diamond Princess was een oud-passagier uit Hongkong, die, eenmaal aan wal, drager van het virus bleek. Omdat een dergelijke concrete aanleiding op de Westerdam ontbrak, koos het schip ervoor zijn passagiers gewoon aan land te zetten. De gedachte was: dit schip is virusvrij.

Het was alleen moeilijk om lokale autoriteiten daarvan te overtuigen; in dezelfde periode liep het aantal ziektegevallen in China rap op, tot ruim 71.000 nu. Het ene na het andere land weerde de Westerdam, totdat zij belet vroeg in Cambodja.

Hun Sen, een trouwe bondgenoot van China, gelooft niet in Covid-19 en heeft gedreigd om journalisten die mondkapjes dragen het land uit te zetten. Tot op heden is er in zijn land één ziektegeval bekend, een Chinese patiënt. Met zijn toezegging om de Westerdam te laten aanmeren oogstte de premier lof van de Amerikaanse president Trump, die vrijdag zijn dank aan „het mooie land Cambodja” twitterde en beloofde „deze hoffelijkheid” niet te zullen vergeten.

Het heeft geen zin om de passagiers bij aankomst in Nederland meteen te testen, zegt de RIVM-woordvoerder

De meeste passagiers zijn vrijdag en zaterdag al van boord gegaan en per vliegtuig naar Phnom Penh gereisd, om van daaruit naar huis te gaan. De 83-jarige vrouw vloog bijvoorbeeld naar Maleisië, net als ruim 140 anderen, onder wie twee Nederlanders. Zij moeten voorlopig in Maleisië blijven.

Sommige epidemiologen raden overheden aan het zekere voor het onzekere te nemen. „Nu er een bevestigd ziektegeval is waarvan vermoed wordt dat de besmetting aan boord van het schip is opgelopen, zou de andere passagiers verzocht moeten worden om veertien dagen in thuisquarantaine te gaan en het te melden als zij koorts of ademhalingsproblemen ontwikkelen”, zegt hoogleraar Benjamin Cowling van Hong Kong University tegen persbureau AP.

Volgens het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken is overigens nog onduidelijk waar en wanneer de vrouw het virus heeft opgelopen.

Foto Marrk Remissa / EPA

Twee meter afstand houden

Het Nederlandse Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) kiest ervoor om terugkerende Nederlandse passagiers níét om thuisquarantaine te vragen. Dit in tegenstelling tot de twee groepen Nederlanders die eerder uit de Chinese stad Wuhan, waar de epidemie uitbrak, zijn gerepatrieerd. „De Chinese overheid stelde toen quarantaine als voorwaarde, net als de Franse overheid, die de repatriëring uitvoerde”, legt een woordvoerder van het RIVM uit. Die voorwaarde is er nu niet.

De terugkerende passagiers van de Westerdam worden gecontacteerd door de GGD. „De GGD zal regelmatig vragen naar hun gezondheid. Pas als zij ziekteverschijnselen ontwikkelen, worden ze getest en in afwachting daarvan in isolatie geplaatst”, aldus het RIVM. „De GGD beoordeelt dan of thuisquarantaine geschikt is.

Een voorwaarde is dat de persoon minstens twee meter afstand tot anderen kan houden.” Dat is de maximale afstand die hoest- of niesdruppeltjes afleggen.

Het heeft geen zin om de passagiers bij aankomst in Nederland meteen te testen, zegt de RIVM-woordvoerder. „Het is zeer onwaarschijnlijk dat je het virus verspreidt als je geen ziekteverschijnselen hebt. Het gaat om wat je ophoest uit je neus- en keelholte.”

Maandag waren er nog 255 passagiers, onder wie 29 Nederlanders, en 747 bemanningsleden aan boord in Cambodja. Volgens een verklaring van Holland America Line worden zij getest op het virus en zal dit „enkele dagen” duren. Ook 26 Nederlanders die in een hotel in Phnom Penh verblijven moeten een test afwachten, zegt het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Correctie: in een eerdere versie van dit artikel stond dat patiënten ziekteverschijnselen moeten hebben om het virus te kunnen verspreiden. Dit is veranderd in ‘dit is zeer onwaarschijnlijk’.