De ideale canon is een bewegende canon

Nationaal Historisch Museum Eén plek voor een nationaal historisch museum: is dat van deze tijd? Een canon is juist veranderlijk.

Hunebed
Hunebed Venster Hunebedden, ca. 3000 v.Chr. (Drenthe)

‘Hoe heeft het zo mis kunnen gaan?’ vraagt de website canonvannederland.nl zich af. Het gaat over de val van Srebrenica, een van de vijftig ‘vensters’ die de historische ‘Canon van Nederland’ uitmaken. Over de opname van het venster ‘Srebrenica 1995’ heeft de commissie indertijd hevig gediscussieerd. Bij andere vensters lijkt aanpassing noodzakelijk: bij het venster over de gasbel staat nog: ‘Maar wat moet Nederland als de bel opraakt?’

Lees ook: Is het tijd voor een nationaal historisch museum?

In 2006 ontstond het plan om van de website canonvannederland.nl een daadwerkelijk nationaal historisch museum te maken. Vier jaar en 15 miljoen euro later werd het plan weer afgeblazen. De vijftig officiële vensters werden geadopteerd door het Openluchtmuseum in Arnhem, onder het motto ‘Daar maak je geschiedenis mee’. Maar ook in 25 andere musea door het hele land, bijvoorbeeld Boerhaave in Leiden en het Rijksmuseum in Amsterdam, zijn canonieke voorwerpen uit onze geschiedenis te zien.

Dat is niet genoeg voor het CDA en de SP. Deze partijen willen dat er één plek komt waar de Nederlandse Canon samenkomt. Om dat plan kracht bij te zetten, hebben ze hun pleidooi van bijna vijftien jaar geleden nieuw leven ingeblazen. Een kenmerk van geschiedenis is blijkbaar dat die zich altijd herhaalt, want dagblad De Gelderlander is al begonnen aan een lobby om Arnhem als vestigingsplaats veilig te stellen.

Het CDA en de SP benadrukken de mogelijkheid om de „saamhorigheid te bevorderen”, met zo’n museum. Het is echter de vraag met welke canon je op dit ogenblik het politiek versplinterde landschap op één lijn krijgt.

Grachtengordel

Behalve inhoudelijke zijn er ook praktische uitdagingen. Het is voor een deel zeker mogelijk om voorwerpen uit die 26 musea te halen om ze op één plek tentoon te stellen. De tong en de vinger van de gebroeders De Wit, bijvoorbeeld, die nu in het Haags Historisch Museum te zien zijn als getuigen van het canonvenster ‘De Republiek’, zullen naast elkaar liggend achter een stuk glas overal even veel indruk maken, dat hoeft niet per se in Den Haag.

Maar er is bijvoorbeeld ook ‘De grachtengordel 1613–1662’. Om dit venster inzichtelijk te maken is er voor het pand Herengracht 605 in Amsterdam gekozen. Het is „als compleet huis geselecteerd voor de Canon van Nederland omdat het de verhalen verbeeldt van het venster De Grachtengordel”, meldt canonvannederland.nl.

Het mag duidelijk zijn dat het pand niet is te verplaatsen. Hetzelfde geldt voor een hunebed – venster ‘Hunebedden ca. 3000 voor Christus’ – en de kogelgaten in de muur die getuigen van de dood van Willem van Oranje uit het Prinsenhof te Delft. Die zijn wel te verplaatsen, maar is dat ook wenselijk?

Daarnaast is het de vraag in hoeverre het van deze tijd is om een canon op één plek vorm te geven, om alles in één gebouw te laten zien. Hoewel de term ‘canon’ stabiliteit suggereert, is het belangrijkste kenmerk juist de grote veranderlijkheid. „Aan het begin van de 20ste eeuw was Nederland nog vrijwel helemaal blank” meldt de site canonvannederland.nl, maar het Limburgs Museum heeft dat thema dynamischer en lokaler ingevuld omdat veel gastarbeiders daar in de mijnen werkten.

Die veranderlijkheid is een grote uitdaging voor die 26 deelnemende musea om constant relevant te zijn. Het openluchtmuseum in Arnhem fungeert op deze manier als een vertrekpunt, maar laat de losse vensters dáár illustreren waar de verhalen te vertellen zijn.

Aan de hunebedden in Drenthe zal niet veel meer gebeuren, maar in het Rijksmuseum weten ze raad met veranderende visies op de 17de eeuw. In Haagse musea houden ze het functioneren van de democratie bij, en in Limburg begrijpen ze de gevolgen van arbeidsmigratie.

Het is ook mogelijk om het geld dat het CDA en de SP willen uittrekken te besteden aan het updaten van de lespakketten die er nu al zijn voor het basis- en voortgezet onderwijs. Daar zouden onderwerpen als klimaatverandering, vluchtelingen en globalisering aan toegevoegd kunnen worden. Schoolkinderen zouden bovendien door heel Nederland kunnen reizen, om zo de levende geschiedenis te kunnen ervaren.

Meer weten over de 26 musea en de Nederlandse geschiedenis canon: canonvannederland.nl/canonmusea

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.