Opinie

Bombrief als wraakoefening

Frits Abrahams

De bombrieven, elf in totaal, die de afgelopen weken naar verschillende Nederlandse bedrijven werden verstuurd, zijn vermoedelijk door een en dezelfde persoon verzonden. Je hoeft geen Sherlock Holmes te zijn om die voorspelling te doen. Vooral nu gebleken is dat de explosieve stof steeds in een zakje met een stadsgezicht van Delft zat.

Maar ook vóór die ontdekking begon ik al te vermoeden dat het om dezelfde dader ging. Dat komt vooral doordat ik altijd gefascineerd ben geweest door de bombrievenmoordenaar Ted Kaczynski, beter bekend als de Unabomber. (De FBI gebruikte de codenaam Unabom, een samentrekking van University en Airline Bomber.) Kaczynski doodde tussen 1978 en 1995 drie mensen en verwondde 23 anderen met zestien bombrieven. Hij deed alles in z’n eentje: van het vervaardigen van de brieven tot het verzenden ervan.

Hij bleek een geïsoleerd levende zonderling met een verzengende haat tegen de moderne samenleving, die toestond dat de natuur en de menselijke vrijheid werden ondermijnd door de moderne technologieën. In een vreedzame bestrijding geloofde hij al snel niet meer. „Ik denk niet dat dat kan. Deels vanwege de menselijke neiging bij de meeste mensen – er zijn uitzonderingen – om de weg van de minste weerstand te kiezen.”

Kaczynski was een briljante wiskundige geweest, een wonderkind op school, waar hij tot tweemaal toe een klas kon overslaan – een dubieuze zegening, want het maakte hem tot doelwit van veel gepest door andere leerlingen.

Op zijn 25ste brak hij een bloeiende carrière als assistent-hoogleraar af om zich vier jaar later af te zonderen in een afgelegen hut in Lincoln (Montana) zonder elektriciteit en stromend water. Van daaruit begon hij in 1978 zijn bloedige wraakoefening tegen de samenleving, voor hem onder meer belichaamd door wetenschappers en luchtvaartfunctionarissen.

De FBI begon een zeldzaam intensief onderzoek dat weinig opleverde totdat een schoonzus van Kaczynski opvallende overeenkomsten ontdekte tussen teksten van de Unabomber en van haar zwager. Ze tipte haar man David, een jongere broer van Ted, die vervolgens de FBI waarschuwde. Zo viel Kaczynski door de mand.

Wie er meer over wil lezen, kan ik het essay ‘De negen levens van de Unabomber’ van Douwe Draaisma aanraden, te vinden in diens bundel Als mijn geheugen me niet bedriegt. Hij laat zien hoe moeilijk de vraag naar Kaczynski’s motieven te beantwoorden is. Is hij een autist, een psychopaat, een narcist? Draaisma citeert Kaczynski’s moeder die wanhopig heeft uitgeroepen: „Wat had ik kunnen doen om hem een gelukkiger leven te geven? En toch waren er zo veel heerlijke, gelukkige tijden met het gezin. Ik weet het niet, ik wéét het gewoon niet.”

Achter de Nederlandse bombrieven vermoed ik ook zo’n Kaczynski-achtige zonderling (een man, zegt mijn intuïtie), stikkend in zijn frustraties en trauma’s. Ook hij zal eens tegen de lamp lopen.

Dit soort daders laat, min of meer bewust, vaak sporen achter die tot hun persoon te herleiden zijn. Zij willen dat degene die de aanslag eventueel overleeft een (onbewijsbaar) vermoeden krijgt wie op hun ondergang uit is. Dan is de wraak alsnog compleet. In dat opzicht lijken zulke bombrieven op de ‘gewone’ anonieme brief, waarin de dader zich ook vaak meer blootgeeft dan strikt genomen nodig is.