Akkoord over EU-missie tegen wapensmokkel Libië

Patrouilleschepen De EU-schepen moeten een bijdrage leveren aan het VN-wapenembargo voor Libië. Een aantal landen vreest dat ze migranten aantrekken.

De commandant van het Libyan National Army, Khalifa Haftar (links) ontmoet de Russische minister voor Buitenlandse Zaken, Sergei Lavrov (rechts), 13 januari 2020.
De commandant van het Libyan National Army, Khalifa Haftar (links) ontmoet de Russische minister voor Buitenlandse Zaken, Sergei Lavrov (rechts), 13 januari 2020. Foto EPA

De Europese Unie gaat weer met schepen patrouilleren op de Middellandse Zee. Een nieuwe missie moet vanaf dit voorjaar toezien op het VN-wapenembargo voor Libië. De omstreden missie Sophia, bedoeld om mensensmokkel tegen te gaan, wordt definitief gestaakt.

De ministers van Buitenlandse Zaken bereikten maandag een politiek akkoord over de inzet van schepen voor de kust van Libië. Een aantal landen, waaronder Oostenrijk en Hongarije, had zich verzet tegen de schepen uit vrees dat ze migranten aantrekken. Het zeerecht verplicht schepen om drenkelingen aan boord te nemen. In Brussel werd geschamperd dat het vooral landen waren zonder marine die de inzet van marineschepen blokkeerden.

Op hoofdlijnen is nu besloten om schepen in te zetten voor het oostelijke deel van de Libische kust waarvandaan minder migranten vertrekken. Mocht blijken dat de marineschepen inderdaad migranten aantrekken, dan worden de schepen weer teruggetrokken uit het gebied.

Bij hoeveel migranten de nieuwe missie aangepast moet worden is nog onduidelijk. „Eén migrant is te weinig, 100.000 zijn te veel. Daartussen liggen veel mogelijkheden”, aldus EU-buitenlandchef Josep Borrell.

EU-patrouilles in de Middellandse Zee werden een heikel politiek onderwerp nadat een aantal lidstaten erop wees dat aanwezigheid van schepen voor de Afrikaanse kust migratie aanwakkert. Smokkelaars zouden migranten in de buurt van de patrouilleschepen brengen. Sophia, oorspronkelijk ook een marinemissie, moest het uiteindelijk zonder marineschepen stellen. Mensensmokkel werd alleen nog bestreden door satellietobservatie en patrouilles per vliegtuig.

De nieuwe missie heeft nog geen naam. Welke lidstaten schepen zullen leveren en hoe omvangrijk de zeepatrouilles worden is nog niet afgesproken. De EU-schepen mogen, aldus EU-buitenlandchef Borrell, wapensmokkelaars opbrengen. De nieuwe missie krijgt ook luchtpatrouilles en observatie per satelliet.

Borrell, die het akkoord presenteerde, was zichtbaar verheugd. Zelf geloofde hij niet in de zogenaamde pullfactor van Sophia, zei hij. Voor Borrell is het vooral een ideologische kwestie. Hij vond Sophia een succes omdat het aantal migranten op den duur daalde van 150.000 per jaar naar 25.000.

Het toezicht op het wapenembargo moet een concrete bijdrage van de EU worden aan pogingen een staakt-het-vuren in Libië af te dwingen. In Libië strijden een door de VN-ondersteunde regering en een militie onder leiding van de krijgsheer Khalifa Haftar om de macht. Diplomatiek beraad tussen de permanente leden van de Veiligheidsraad vorige maand in Berlijn heeft in de praktijk niet veel verbetering gebracht. Als het al tot gevechtspauzes komt zijn die van korte duur.

Een deel van de wapens komt overigens aan de grens met Egypte Libië binnen. Die grens kunnen EU-troepen bewaken, maar alleen op verzoek van Libië.