Baltovenaar Hakim Ziyech groeide bij Ajax uit tot cultheld

Afscheidstoernee Nu bekend is dat Hakim Ziyech bij Ajax vertrekt zien de fans wat ze gaan missen. Hij was het creatieve brein achter de wederopstanding in Europa.

Hakim Ziyech (links) in duel met Sylla Sow van RKC, zondag in de Arena.
Hakim Ziyech (links) in duel met Sylla Sow van RKC, zondag in de Arena. Foto Erwin Spek/Soccrates

Hakim Ziyech pakte de zilveren schaal over van Marc Overmars en lachte in de camera zoals dat wordt verwacht van iemand die in het zonnetje wordt gezet. Daarna volgde hij zijn ploeggenoten richting de kleedkamer, geconcentreerd op zijn honderdvijftigste wedstrijd voor Ajax, terwijl het publiek opstond en zijn naam door de Arena liet galmen, vol liefde, vol hartstocht.

„Zi-yech... Zi-yechhhhh.”

Zoveel genegenheid, en dat voor een vertrekkende voetballer met wie de aanhang altijd een haat-liefde-verhouding heeft gehad, in precies die (chronologische) volgorde. Nu is het niet meer voor te stellen, maar er is een tijd geweest dat Ziyech, de spelmaker die komende zomer naar Chelsea vertrekt, door zijn eigen fans is uitgefloten en uitgejouwd. Hij is weggehoond op sociale media en werd in 2018 zelfs een keer door een aanhanger geduwd na een verloren uitwedstrijd bij PSV. De baltovenaar was plots de kwade genius van een dolend elftal.

Aan zijn prestaties lag het niet. Supporters kregen simpelweg geen vat op hem, terwijl Ziyech slechts zichzelf was: een artiest die dwarser wordt naarmate anderen willen bepalen welke kunstjes hij moet opvoeren. Een rebel die over het veld sjokt, ingetogen juicht en onverminderd zijn risicovolle passes blijft versturen. Gaat het fout? So be it.

Cultheld

Uiteindelijk vonden de meeste fans hem een verademing. Juist omdat hij anders was, en zo een cultheld werd, zoals de Serviër Marko Pantelic dat eens bij Ajax was, met zijn haarband en ongezouten teksten. Zulke spelers brengt Ajax zelf amper voort. Talenten als Ryan Gravenberch en Carel Eiting breken nu door, maar van hun type, passend in het offensieve Ajax-systeem, heeft de club er door de jaren heen zoveel voortgebracht. Van een Ziyech is er maar één.

Bijgestaan door talenten als Frenkie de Jong en Matthijs de Ligt en routiniers als Dusan Tadic en Daley Blind was Ziyech het creatieve brein achter Ajax’ wederopstanding in Europa. Ook dit jaar scoort hij goed, met acht goals en zestien assists in 24 duels. Het zijn statistieken en vaardigheden die de club straks moet zien te compenseren nu hij in juli naar Chelsea vertrekt, voor zo’n 45 miljoen euro. Voor Ajax was hij goud waard, voor Chelsea is hij „een koopje”, concludeerden analisten van Sky Sports afgelopen weekend.

De aanhang had altijd een haat-liefde-verhouding met Ziyech, in die volgorde

Met zijn vertrek in het verschiet is zijn afscheidstoernee op de Hollandse velden begonnen. Te beginnen deze zondag in februari, thuis tegen laagvlieger RKC. Het is er weliswaar wat vroeg voor, maar wie bedenkt dat Ajax ruim vier miljoen fans heeft – volgens eigen onderzoek – en na zondag nog zes thuiswedstrijden speelt, weet dat de overgrote meerderheid van al die fans de middenvelder nooit meer live in actie zal zien. Tenzij hij ooit nog terugkomt om af te bouwen, zoals Robin van Persie bij Feyenoord.

Het is een bitter gegeven voor de liefhebber, maar dat is voetbal. Net als een doek van Van Gogh of Picasso wisselt een topvoetballer met regelmaat van publiek. Zie al die foto’s van grote Ajacieden aan de wanden in de Johan Cruijff Arena. Sneijder. Davids. Kluivert. Rijkaard. Van Basten. Overmars. Mannen die bij Ajax tot bloei kwamen, maar vervolgens naar elders vertrokken om daar te schitteren en te cashen.

Ajax als tussenstation

Ondanks de knappe Europese prestaties en de miljoenensalarissen die Ajax tegenwoordig betaalt, blijft de club voor de meeste spelers een tussenstation, een plek waar goede voetballers grote voetballers worden, klaar voor de volgende stap in hun carrière.

Ziyech aan de bal in de wedstrijd tegen RKC. Foto Olaf Kraak/ANP

Ziyech zei twee jaar geleden al dat hij klaar was voor zo’n transfer. Iets wat hem toen niet in dank werd afgenomen door een deel van de fans. Ook dat – zijn zelfverzekerdheid, zijn bravoure – zorgde ervoor dat hij niet door iedereen werd gepruimd.

Maar de Marokkaanse international zegt of niets, óf hij zegt wat hij denkt. Vandaar dat hij zich niet helemaal thuis voelt in de voetbalwereld. Er zouden te veel mensen zijn die met de anderen mee lullen. Mensen die nu iets van hem willen profiteren maar hem vroeger niet zagen staan, zei hij laatst tegen het AD. Niet zijn types.

Hij is een gevoelsmens, iemand die soms nog dat kleine jongetje lijkt te willen zijn dat na de wedstrijd op zaterdagochtend met zijn vader een patatje eet. Diens overlijden heeft voor Ziyech alles in perspectief geplaatst. Het voetbal, de prestatiedruk, de transfergeruchten. Hij maakt zich er niet druk meer om. Emotioneel leed gaf hem zijn harnas.

Op het veld zie je het aan hem, of hij lekker in de wedstrijd zit of niet. Ook zondag. Zie zijn dodelijke blik als RKC-aanvaller Emil Hansson op zijn teen gaat staan. Veel voetballers negeren dat, Ziyech niet. Waarom uitgerekend zijn teen? Soms neemt hij even geen deel aan het spel. Een minuut of korter. Dan wandelt hij. Kijkt hij niet om naar zijn tegenstander. Totdat hij de bal wél kan krijgen en met een voetbeweging een medespeler vrij voor de keeper zet. Secondenwerk is het soms, de briljante acties waarmee hij duels van Ajax heeft beslist.

Zouteloze wedstrijd

Zondag kon Ajax het grotendeels zonder hem. Eén helft speelde Ziyech mee in een zouteloze wedstrijd die Ajax met 3-0 won. Na recent blessureleed werd de spelmaker gespaard met het oog op komende donderdag, als Ajax in Europees verband op bezoek gaat bij Getafe. Of Ziyech in dat duel in de voorstad van Madrid volledig inzetbaar is, kon trainer Erik ten Hag zondag niet bevestigen.

Wie verder kijkt dan de wedstrijd tegen de Spaanse club, zal zich afvragen wie Ziyech vanaf volgend seizoen moet gaan vervangen bij Ajax. Aan scouts en geld geen gebrek, maar een speler zo onnavolgbaar, rebels en onverstoorbaar als deze creatieve geest uit Dronten, is niet zomaar te vervangen.