Is Afrika opgewassen tegen Covid-19?

Coronavirus Het virus dat Covid-19 veroorzaakt zou hard kunnen toeslaan in Afrikaanse landen met dichtbevolkte steden en soms krakkemikkige zorgstelsels. Maar ervaring met epidemieën is ook een voordeel.

De lichaamstemperatuur van passagiers wordt getest op Cairo International Airport.
De lichaamstemperatuur van passagiers wordt getest op Cairo International Airport. Foto AFP

Het was niet de vraag óf, maar wanneer het zou gebeuren. Nu heeft Covid-19 de sprong naar het Afrikaanse continent gemaakt.

Vrijdag bevestigde de Egyptische minister van Gezondheid, Hala Zayed, de besmetting met het virus van een 33-jarige man ‘van buitenlandse afkomst’. Volgens Egyptische media gaat het om een Chinees die via de luchthaven van Caïro het land binnenkwam. Hij zou overigens nog geen ziekteverschijnselen vertonen. De man is in quarantaine in een Egyptisch ziekenhuis geplaatst. Eerder deze maand haalde Egypte 301 burgers op uit Wuhan, het epicentrum van de uitbraak. Ook zij zitten allemaal nog in quarantaine, maar lijken niet besmet.

Toen in 2002 en 2003 het in China ontstane SARS-virus door de wereld waarde, met achthonderd doden en ruwweg achtduizend besmettingen, bleef Afrika gespaard – slechts één persoon in Zuid-Afrika kreeg het. Maar nu is China Afrika’s grootste handelspartner, wonen en werken er ongeveer een miljoen Chinezen in Afrika, en zijn er dagelijks tientallen vluchten tussen China en het Afrikaanse continent. China financiert talloze infrastructurele projecten in Afrika – zo wil het in Addis Abeba het nieuwe hoofdkantoor bouwen van de Africa Centers for Disease Control and Prevention (Africa CDC), de pan-Afrikaanse dienst ter bestrijding van epidemieën die werd opgericht na de ebola-epidemie in West-Afrika van 2014-2016.

Afrika zet zich schrap

De vrees bestaat dat het virus hard zal toeslaan in Afrikaanse landen met hun dichtbevolkte steden, soms krakkemikkige zorgstelsels en relatief fragiele economieën. De ebola-epidemie kostte destijds elfduizend levens, en kon alleen ingedamd worden met grootschalige internationale hulp. Nu is het een land als Congo dat zorgen baart: zorg- en hulpverleners kampen er met een mazelen-epidemie (zesduizend doden), plus een ebola-uitbraak waarvan het ergste voorbij lijkt, maar die tweeduizend levens eiste. Hoe dan ook kan het land er niet nog een epidemie bij hebben. Overigens zijn zowel ebola als mazelen veel dodelijker dan Covid-19 tot nu toe.

Bekijk ook de beeldserie: Covid-19 beheerst het leven in China

De grootste zorg van de wereldgezondheidsorganisatie WHO is niet eens zozeer China, zei de directeur, de Ethiopiër Tedros Adhanom Ghebreyesus toen die eind januari een mondiale noodtoestand uitriep vanwege het virus. „Onze grootste zorg is de mogelijkheid voor het virus om over te slaan naar landen met zwakkere zorgstelsels.”

Afrikaanse landen hebben ondertussen veelal dezelfde soort maatregelen getroffen als andere landen. Ze temperaturen binnenkomende reizigers en zetten mensen met verdachte verschijnselen in quarantaine, of vragen ze in hun huizen te blijven. Mozambique geeft even geen visa meer aan Chinezen. Egypte, Kenia, Marokko en Rwanda hebben vluchten van en naar China opgeschort.

Ondanks zware maatschappelijke druk wil de grootste Afrikaanse maatschappij, Ethiopian Airlines, die wekelijks vijfendertig keer op vijf grote Chinese steden vliegt, dat echter niet doen zolang de WHO het niet adviseert. „We moeten China niet isoleren”, zei topman Tewolde GebreMariam vorige week. „We moeten Chinese passagiers niet marginaliseren. Wat we moeten doen, is passagiers controleren zoals de WHO voorschrijft.”

In meer landen testkits uitgedeeld

Dat tot nu toe geen gevallen in Afrika werden geconstateerd kan geluk zijn, maar ook gebrek aan controle, zeggen experts. Begin januari hadden slechts twee laboratoria in heel Afrika de mogelijkheid monsters te onderzoeken op het virus - één in Zuid-Afrika, en één in Senegal. „Als dit virus in december of in januari in Afrika was opgedoken, was het rampzalig geweest”, zei John Nkengasong, hoofd van de Afrikaanse CDC, eerder deze maand tegen Science. Inmiddels zijn zorgverleners uit zestien landen voorzien van trainingen en testkits, behalve in Egypte ook in Ghana, Madagascar, Nigeria en Sierra Leone. Deze week wordt dat uitgebreid met nog eens negen landen. De WHO heeft extra hulp gestuurd aan dertien landen, die zijn uitgekozen wegens hun fragiele zorgstelsel of hun nauwe banden met China.

Lees ook: ‘Ik denk dat het in Wuhan veel slechter gaat dan we te zien krijgen’

Ervaring met epidemieën

Dat Afrikaanse zorgstelsels eerder in hun voegen kraakten onder epidemieën kan ook in hun voordeel werken, benadrukken sommigen. „Het is niet juist om er zomaar van uit te gaan dat Afrika het kwetsbaarst is en het minst voorbereid”, zei de Senegalees Amadou Alpha Sall, directeur van het medisch Institut Pasteur in Dakar, tegen The Washington Post. „Dat is gebaseerd op hoe men Afrika ziet – niet op wat er eigenlijk gebeurt.” Door eerdere epidemieën is er in sommige Afrikaanse landen een infrastructuur ter bestrijding daarvan, weten artsen hoe belangrijk het is snel te communiceren over mogelijke besmettingen, en is de bevolking gewend aan het ondergaan van tests, betoogde hij.

Ondertussen is voor zover nu bekend de enige Afrikaan die met het virus is besmet, één van de ruim tachtigduizend Afrikaanse studenten in China. Een 21-jarige man uit Kameroen die in de Zuid-Chinese stad Jingzhou studeert en een bezoek aan Wuhan had gebracht, werd begin februari gediagnosticeerd. Volgens de Chinese ambassade in Kameroen zou hij inmiddels aan de beterende hand zijn.