Als Den Haag de eigen fouten verhult maar andermans foutjes uitvergroot

Deze week: een verdwenen CDA-opvatting, een verzwegen VVD-debat, nieuwe discussie over de data van ‘De Groene Khmer’. Ofwel: politici die de eigen fouten wegtoveren, en de fouten van anderen uitvergroten.

De kunst van politiek is ook: je eigen vergissingen accepteren – en ze daarna zo vaardig mogelijk aan het zicht onttrekken.

Zo had je afgelopen dinsdagmiddag, bij de stemmingen in de Kamer, een momentje waarvan je dacht: wat is hier voorgevallen?

Die dinsdagse stemmingen duren vaak lang, waarbij Kamerleden met handopsteken een oordeel over honderden plannen en ideeën vellen.

Verstopt tussen al die voorstellen zat dinsdag een wijzigingsvoorstel van de Paspoortwet. Het beoogde terrorismeverdachten het recht op een paspoort te ontzeggen.

Dit was, zo las Kamervoorzitter Arib op, ingediend door VVD-Kamerlid Jan Middendorp, en dat was een eerste eigenaardigheid: toen er twee weken eerder over de Paspoortwet werd gedebatteerd, bracht RTL Nieuws ’s ochtends het nieuws dat het ging om een plan van VVD én CDA.

Daarna deed zich in dat debat nog iets vreemds voor: het CDA kwam niet opdagen. Kamerleden die een kans laten lopen het nieuws te halen: dat zie je niet vaak.

Pas later hoorde je dat er binnen de CDA-fractie weerstand tegen het plan met de VVD bestond. Dit was niet alles: ook twee betrokken ministers, Knops (Binnenlandse Zaken) en Grapperhaus (Justitie), beiden CDA, wezen het voorstel af, onder meer omdat het volgens hen in strijd is met internationale verdragen.

En zo gebeurde het dinsdag dat een ideetje waarmee VVD en CDA een paar weken eerder de media haalden, tussen de andere stemmingen stilletjes de dood vond: het CDA had niet alleen zijn handtekening onder het voorstel ingetrokken, maar stemde nu ook tegen – waarmee het voorstel kansloos werd verworpen.

Het hele geval liet vrij veel zien. De verkiezingen zijn pas maart volgend jaar, maar Den Haag is nu al gefixeerd op de strijd die zich aandient: het CDA, met Hoekstra of De Jonge aan het hoofd, dat de hegemonie van de VVD van Rutte wil doorbreken.

Gezien de relatief sterke positie van FVD en PVV in de peilingen leidt dit vrijwel zeker tot een wedloop op rechts : meer strengheid voor terrorismeverdachten.

En tot meer repressie van nieuwe migratie. Rond de jaarwisseling gaven premier Rutte (VVD) en vicepremier De Jonge (CDA) hierover al interviews, vorige week voegde staatssecretaris Keijzer (CDA) zich daarbij. Volgende maand houdt het kabinet een Catshuissessie over ‘demografische ontwikkelingen’ – dus ook over migratie.

Alleen: eerdere campagnes openbaarden ook hoe kwetsbaar dit thema voor het CDA kan zijn. Waar de VVD-aanhang zelden klaagt over een radicalere aanpak van nieuwe migratie, groeit in het CDA de principiële weerzin daartegen al gauw. Zie het kinderpardon, waarbij CDA-leden vorig jaar de partijleiding corrigeerden.

Dus toen de CDA-fractie deze week de eigen fout handig verhulde voor de buitenwereld, onderstreepte dit ook hoe riskant het onderwerp voor die partij is.

Wat dat betreft was het plan van D66-Kamerlid Groothuizen, die toelating van meer arbeidsmigranten bepleitte, een slim contrast: klachten over arbeidstekorten – van de zorg tot en met de bouw – komen vooral van werkgevers; de natuurlijke achterban van CDA en VVD.

Trouwens: óók voor de VVD heeft het migratiethema interne risico’s. En ook die partij wist dit eerder vaardig te verhullen.

Eind 2018 agendeerde Baudet het Pact van Marrakesh, een VN-intentieverklaring inzake migratie. De FVD-voorman claimde dat het Pact „een signaal aan heel Afrika” was: „Kom maar hierheen.”

Je krijgt niet de indruk dat ‘heel Afrika’ dit zo heeft opgevat, maar wat destijds amper bekend werd: het Pact leidde eind 2018 tot hoogoplopende discussies binnen de VVD-fractie, waarbij volgens onofficiële tellingen een fractiemeerderheid in eerste instantie sceptisch of negatief was.

Voorzitter Dijkhoff had drie sessies nodig om de troepen achter het Pact te krijgen, hoewel aan het slot één Kamerlid, nestor Albert van den Bosch, een aantekening vroeg: hij wilde vastgelegd hebben dat hij tegen was.

Nogal een verschil met de openbare VVD-positie destijds, die claimde dat Baudet zich druk maakte om niets.

Maar zoals het een Haagse gewoonte is om de eigen vergissingen bij voorkeur binnenskamers te houden, zo is het evengoed een Haags specialisme om andermans vergissingen uit te vergroten.

Ook wat dit betreft zie je nu al ontwikkelingen die een aankondiging voor de campagne zijn.

Het is geen geheim dat het klimaat- en natuurbeleid (stikstof) van Rutte III voor VVD en CDA al jaren een zware dobber is.

Je zag het aan de gretigheid waarmee het CDA vorig voorjaar het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) de schuld probeerde te geven toen er onjuiste berekeningen over de energierekening van burgers bleken te zijn gemaakt. De slimme spin van de christen-democraten deed het uitstekend in de media, maar was onjuist: de fout was op Economische Zaken gemaakt, niet door het PBL.

Maar toen het PBL deze week in het AD erkende dat er een kleine omissie zit in een PBL-prognose van de kosten van woningisolatie, werd dat door een groot deel van de politiek ogenblikkelijk opgeblazen: dit gingen CDA en VVD niet verstoppen in ellenlange stemmingen – of achter de muren van hun fractiekamer.

„Nu komt de aap uit de mouw”, zei Kamerlid Ronnes (CDA) in het AD. Hij trok het probleem zo breed mogelijk. „Moeten we nu terug naar de tekentafel, zijn alle aannames voor het klimaatakkoord wel juist?” Harbers (VVD) zag ook kans het probleem te verbreden: „Nu is weer gebleken dat [het PBL] wat te leren heeft.”

Maar minister Wiebes (EZK, ook VVD) constateerde terecht dat prognoses nooit perfect zijn - zie de decennialange ervaringen met het CPB. Alleen: dit soort nuchterheid kwam even niet uit, Wilders repte van ‘de Groene Khmer’, en je wist waarom: tegenstanders zagen een nieuwe kans de klimaatafspraken te ondermijnen.

Ook dat is politiek: nadat je de eigen vergissingen netjes hebt opgeborgen, moet je nooit bang zijn de (mogelijke) foutjes van anderen zo zwaar mogelijk te overdrijven

Hier zal het dit campagnejaar ook niet bij blijven. Steker: een vergelijkbare operatie gaan we volgende week al beleven.

CDA-Kamerlid Geurts kondigde deze week in de landbouwpers al aan dat hij dinsdag zal vragen om een nieuwe hoorzitting over de RIVM-stikstofdata. Geurts is daar al jaren sceptisch over, en dat is niet louter demagogie: ook binnen het RIVM beamen ze dat stikstofneerslag „echt moeilijk te meten is”.

Alleen: nu wil het CDA ook het zogenoemde Mesdagfonds horen. Dit fonds, gelieerd aan de melkveesector, wil donderdag met nieuwe onderzoeksgegevens de betrouwbaarheid van de RIVM-data in twijfel trekken, in de hoop verdere stikstofmaatregelen te voorkomen.

Het fonds wordt geleid Jan Cees Vogelaar, een broer van wijlen Ella Vogelaar, de oud-minister. „Het materieel van Defensie [...] is geen partij voor moderne boerentrekkers”, schreef hij vorig jaar rond het boerenprotest. Hij was eerder CDA-lid, maar spreekt nu op FVD-bijeenkomsten. In januari zei hij tegen vakblad De Boerderij: „Volgens mij is er geen stikstofprobleem.”

Maar of zo iemand dan een bron van het parlement moet zijn om twijfels over RIVM-stikstofdata uit te vergroten?

Politici die hun eigen vergissingen afdekken is één ding. Maar als politici de mogelijke tekortkomingen van anderen oppompen met hulp van dit soort demagogen, laten ze zich misschien net zo goed in de kaart kijken.