Wie begrijpt de plannen van Macron?

Hervorming De onvrede over de pensioenhervorming van de regering-Macron is nog altijd groot. Vooral door de onzekerheid over de gevolgen. Sommige actiegroepen gaan dus niet de straat op, maar bestuderen het plan.

Een protest tegen de pensioenhervorming, vorige week in Marseille.
Een protest tegen de pensioenhervorming, vorige week in Marseille. Foto Guillaume Horcajuelo/EPA

Op een druilerige zaterdagochtend druppelt een dertigtal jonge Fransen een met vlaggetjes versierd zaaltje binnen. Het zijn economen, statistici, computerprogrammeurs en activisten die hun agenda’s hebben vrijgemaakt om een weekend lang de Franse pensioenhervorming te ‘kraken’. De ‘pensioen-hackaton’ is georganiseerd door burgercollectief Nos Retraites (‘Onze Pensioenen’), een van de vele actiegroepen in Frankrijk die strijden tegen de omstreden pensioenhervormingen van de regering-Macron.

Lees ook het NRC Commentaar: Macron moet volhouden: langer doorwerken loont

De deelnemers steken hun laptopsnoeren in de stopcontacten en schudden elkaar wat onwennig de hand. „Wie wil er koffie?” roept Régis opgewekt, terwijl hij schalen met croissants en chocoladebroodjes op tafel zet. De twintiger werkt voor een ngo in de Parijse banlieues, maar besteedt als organisator en woordvoerder veel van zijn vrije tijd aan het collectief. Hij wil liever niet met zijn naam in de krant, uit angst dat zijn activisme eventuele werkgevers zal afschrikken. Na een vrolijk rondje ochtendgymnastiek worden werkgroepjes gevormd. Régis: „Geeks en statistici aan deze kant graag: jullie gaan de tabellen doorrekenen. Activisten hierheen: jullie werken aan de presentatie.”

Al ruim twee maanden protesteert Frankrijk tegen de pensioenplannen van de regering-Macron. Stakingen in vrijwel alle sectoren van de maatschappij leidden tot ernstige verstoringen van het openbare leven: treinen en metro’s kwamen tot stilstand, vuilnis bleef liggen, musea sloten hun deuren en docenten werkten op halve kracht. Met tienduizenden gingen Franse burgers de straat op, radicale vakbonden legden met guerrilla-acties havens en elektriciteitsnetten plat. Hoewel de algehele volkswoede enigszins lijkt geluwd, is de vrede nog lang niet getekend.

‘Nos Retraites’

Waar de meeste actiegroepen met spandoeken de straat opgaan, pakt ‘Nos Retraites’ het anders aan. Het collectief richt zich op het doorgronden van de rekensommen waarmee de regering de pensioenplannen onderbouwt. „Die zijn zo ingewikkeld dat niemand er een touw aan kan vastknopen”, zucht Régis een dag eerder aan de telefoon. „Wij proberen te doen wat de regering nalaat: helderheid scheppen in het debat.”

Veel Fransen begrijpen best dat het huidige systeem onhoudbaar is, blijkt uit opiniepeilingen. Frankrijk heeft een zeer ruimhartig pensioenstelsel waarin werknemers al vanaf hun 62ste met pensioen mogen. Daarnaast houden 42 verschillende beroepsgroepen er een eigen, nog gunstiger regime op na. Met een uniform puntensysteem wil de regering de pensioenleeftijd verhogen en tegelijk de regels gelijktrekken.

Maar volgens critici schetst de regering een veel te rooskleurig beeld van de impact van de hervorming. „Wij zien dat de regering in haar modellen onvoldoende rekening houdt met factoren als bevolkingsgroei, stijgende levensverwachting en ouderenwerkloosheid”, zegt Régis. Volgens het collectief is de pensioenhervorming niet meer dan een haastige bezuinigingsmaatregel voor de korte termijn. Maar controle is lastig, omdat de regering de onderliggende cijfers niet openbaar wil maken.

Om hun punt te bewijzen, rekenen de economen en statistici van het collectief de overheidsmodellen door.

Het collectief biedt hulp die Franse burgers goed kunnen gebruiken. „Mensen zeggen: ik snap het huidige systeem al niet, laat staan het nieuwe voorstel”, zegt Régis. „Als de burger niet begrijpt wat voor hervorming de overheid wil doorvoeren, is er sprake van een democratisch probleem.”

Lees ook:Macrons worsteling met hervorming van de arbeidsmarkt

Macron maakt geen contact

Achter de pensioenprotesten schuilt een breed gedeelde onvrede over de door velen als autocratisch bestempelde manier waarop Macron politiek bedrijft. „Wat zorgen baart, is zijn heerszuchtige manier van doen: zijn gebrek aan emotionele intelligentie en het gevoel dat hij geen contact maakt”, schreef politiek commentator Philip Stephens vorige maand in de Financial Times.

„De president is een gevangene van zijn eigen logica,” vertelt politicoloog Luc Rouban van Sciences Po aan de telefoon. Hij beschreef in 2018 in een boek over de paradox van het ‘macronisme’: hoe Macron met zijn voortvarende aanpak van sociale problemen voorbij snelt aan de wensen van de Franse burger. Daarmee werkt hij radicalisering in de hand, zoals de protesten van de gelehesjes-beweging, die nog steeds niet zijn uitgedoofd.

„Nu blijkt dat het misschien niet zo realistisch is om te denken dat mensen zomaar akkoord gaan met ingrijpende veranderingen. Anderzijds: als president Macron nu terugkrabbelt, verliest hij zijn geloofwaardigheid”, stelt Rouban.

Met de gemeenteraadsverkiezingen in zicht is de grote vraag of Macron zijn dreigende neergang weet te keren. Minder dan een derde van de bevolking zegt nog vertrouwen in hem te hebben. Zelfs zijn eigen politici komen in opstand: al veertien parlementariërs, waaronder enkele prominenten, stapten uit zijn partij La République en Marche.

En premier Édouard Philippe, de rechterhand van Macron, stelde zich onlangs verkiesbaar als burgemeester van Le Havre. Volgens politicoloog Rouban is dat een duidelijk signaal. „Zelfs de premier is op zoek naar een „reddingsboei”.

Online tool

In het zaaltje in Parijs tuurt de 31-jarige Mélina geconcentreerd naar haar scherm. Ze is statisticus bij het ministerie van Arbeid en Sociale Zaken, maar wil haar achternaam niet in de krant, uit angst voor een berisping. „We gaan proberen een online tool te maken, waarmee iedereen zijn pensioen kan uitrekenen”, vertelt ze.

Zij heeft met haar baan vooralsnog weinig te duchten van de toekomst. Maar het zit haar dwars dat de regering geen openheid van zaken geeft. Gevraagd wanneer ze met pensioen denkt te gaan, antwoordt Mélina: „Geen idee! Macron geeft weinig om dialoog, de overheid wil het me niet vertellen. We moeten het dus zelf uitzoeken, daarom ben ik hier vandaag”.