Weg met de pil. Focus is bij MSD het toverwoord

Zelfstandig verder Moederbedrijf MSD splitst de activiteiten voor ‘vrouwengezondheid’ af. Wat betekent dat voor het voormalige Organon uit Oss, de uitvinder van de anticonceptiepil?

2011 Jan Marijnissen bij een manifestatie van MSD-personeel.
2011 Jan Marijnissen bij een manifestatie van MSD-personeel. Foto Erik van ’t Woud / ANP

‘Verf en anticonceptiepillen gaan niet samen onder één dak”, vond Hans Wijers. Daarom besloot de toenmalig topman van AkzoNobel in 2007 dochterbedrijf Organon Biosciences uit Oss via een beursgang af te splitsen. Zover kwam het niet. Farmaceut Schering-Plough deed een ‘knock-outbod’ van 11 miljard euro, AkzoNobel ging akkoord en Organon zag de gedroomde zelfstandigheid uit zicht verdwijnen.

Nu, dertien jaar later, kan het er min of meer alsnog van komen. Het Amerikaanse Merck Sharpe & Dohme (MSD), in 2009 gefuseerd met Schering-Plough en op dit moment het grootste farmabedrijf in Nederland (6.000 medewerkers, vier locaties), kondigde eerder deze maand aan de activiteiten voor ‘vrouwengezondheid’ af te splitsen via een beursnotering in de VS. Dat betekent dat het historische hart van Organon, uitvinder van ‘de pil’ en nog altijd werkgever van zo’n 1.500 werknemers in Oss, zich opnieuw kan voorbereiden op een zelfstandige toekomst.

Hoe ziet die eruit? En waarom wil MSD de ontwikkeling en productie van anticonceptie en vruchtbaarheidsbehandelingen van de hand doen?

Om met dat laatste te beginnen: volgens MSD-topman Kenneth Frazier past ‘vrouwengezondheid’ niet langer onder één dak met innovatieve kankermedicijnen, vaccins en diergezondheid, de andere werkgebieden waar Merck zich op toelegt. Niet zozeer omdat er geen raakvlakken zijn, maar vanwege verschillen in winstgevendheid, groei en perspectief.

Kort door de bocht: Merck houdt de hoogrenderende, snel groeiende activiteiten binnenboord en zet de rest apart. De rest, daar vallen behalve anticonceptie en vruchtbaarheidsbehandelingen ook een trits oudere merkgeneesmiddelen onder en de productie van zogenoemde biosimilars : generieke, goedkope versies van biologische medicijnen. In totaal neemt Merck straks – naar verwachting wordt de splitsing in de eerste helft van volgend jaar afgerond – afscheid van ongeveer 10.500 werknemers en 6,5 miljard dollar aan omzet. Dat staat gelijk aan zo’n 13 procent van het totaal.

Wel meer oude bedrijven zijn via verkoop van dochters op zoek naar een nieuwe jeugd

Stroperige bureaucratie

Focus is het toverwoord. Zo was het toen verfmaker AkzoNobel dochter Organon (en later zijn chemietak) verkocht, zo is het nu weer. Wil je ergens de beste in zijn, dat moet je alle aandacht, mankracht en financiële middelen daarop richten, is een populaire gedachte in het bedrijfsleven. Onder meer Philips (medische technologie) zweert erbij, net als DSM (voedingsingrediënten).

Ook beleggers houden van slanke, gespecialiseerde bedrijven, zonder stroperige bureaucratie en veelbelovende onderdelen die zwakkere divisies subsidiëren. MSD verwacht op termijn jaarlijks 1,5 miljard dollar te besparen door de splitsing.

Wat focus vermag, vertelt het wonderlijke verhaal van pembrolizumab of ‘pembro’ (merknaam: Keytruda), volgens Het Financieele Dagblad op dit moment qua omzet het best verkochte kankermedicijn ter wereld. Dit geneesmiddel behoort tot de jonge en veelbesproken categorie van immuuntherapieën, die het eigen afweersysteem van patiënten aanzetten om tumoren aan te vallen. De behandeling leverde MSD afgelopen jaar meer dan 10 miljard dollar op. Dat was ruim de helft meer dan het jaar daarvoor.

Nu wordt ‘vrouwengezondheid’ speerpunt van het bedrijf. Dat is waar wij goed in zijn

Wenny Raaymakers directeur

Het Amerikaanse zakenblad Forbes beschreef eerder hoe dit medicijn, min of meer bij toeval ontdekt door onderzoekers van Organon, bij de overname door MSD in 2009 op de lijst belandde van geneesmiddelen die weinig tot geen prioriteit hadden. Pas toen concurrent Bristol Myers-Squibb veelbelovende onderzoeksresultaten publiceerde voor een vergelijkbare immuuntherapie, zag MSD de waarde van wat ze in handen hadden.

Vervolgens maakte het bedrijf razendsnel alle mogelijke middelen vrij om de achterstand in te lopen en zijn immuuntherapie getest en goedgekeurd te krijgen. Focus dus. Een „huzarenstukje”, zegt Andrea van Elsas, wetenschappelijk directeur van farmaceutisch bedrijf Aduro Biotech en voorheen betrokken bij de ‘ontdekking’ van pembrolizumab, over het tempo waarin de therapie is ontwikkeld. „Je kunt blijkbaar zelfs een tanker omdraaien en met alle macht zo’n programma tot een succes maken.”

Dat MSD nu afscheid neemt van anticonceptie en vruchtbaarheidsbehandelingen, vindt Van Elsas niet verrassend. Dit onderdeel was bij de fusie met Schering-Plough al bijzaak, vermoedt hij, en is dat altijd gebleven. Van Elsas heeft de indruk dat de Amerikanen vooral geïnteresseerd waren in de biotechfabriek van Organon, even buiten Oss, die nu een groot deel van de immuuntherapiebehandelingen van MSD produceert en binnenkort flink wordt uitgebreid.

Organogram

Veel gunstiger

Ook Wenny Raaymakers, in 1999 begonnen bij Organon en nu directeur van de oude Organon-locatie in Oss, was niet verbaasd dat er iets met ‘haar’ afdeling ging gebeuren. „Maar exact dit scenario zag ik niet aankomen”, zegt ze. Raaymakers hield er rekening mee dat MSD de rechten op verschillende producten zoals anticonceptietabletten – ontwikkeld en gemaakt in Oss en gepatenteerd tot 2028 – zou verkopen aan andere farmabedrijven. Afsplitsing en verzelfstandiging van het bedrijfsonderdeel is „veel gunstiger”, denkt ze. „Nu wordt ‘vrouwengezondheid’ speerpunt van het nieuwe bedrijf. Dat is waar wij goed in zijn, Oss wordt straks de leidende locatie van het nieuwe bedrijf.”

Raaymakers is enthousiast over het commerciële succes van MSD’s kankermedicijn Keytruda en benadrukt dat het bedrijf de oude Organon-locatie in Oss de voorbije jaren niet heeft verwaarloosd. Zo komt er een nieuw magazijn en is de infrastructuur recent gemoderniseerd. Maar Raaymakers merkt ook op dat het „lastig concurreren” is met immuno-oncologie en vaccins. Anders gezegd, als er mankracht en budgetten verdeeld moesten worden, wat voortdurend zo is binnen een concern als MSD, stonden anticonceptie en vruchtbaarheidsbehandelingen niet vooraan.

Zo rechtvaardigt de wereldwijde vraag naar anticonceptiestaafjes dat de productie in Oss flink wordt opgeschroefd, volgens Raaymakers. Ook ontstond enkele jaren geleden een idee om de anticonceptietabletten goedkoper te kunnen maken, vertelt ze. Daar stond wel een investering tegenover: omdat de productiemethode zou worden aangepast, moest MSD het product in verschillende landen opnieuw registreren. Daarop strandde het plan. Raaymakers: „De mensen die dat kunnen, waren druk met registraties van andere geneesmiddelen, kankermedicijnen bijvoorbeeld. Dan merk je dat er voor ons minder ruimte is voor vernieuwing.”

Raaymakers verwacht daarom dat de bedrijfsonderdelen die MSD kwijt wil, zullen profiteren van de splitsing. Ook qua werkgelegenheid, een gevoelig punt sinds het Amerikaanse bedrijf in 2010 – vlak na de overname – 1.500 banen schrapte en de onderzoeksfaciliteiten sloot. Vakbond FNV zegt desgevraagd eveneens niets in de plannen te hebben ontdekt „waar we ongerust van worden”.

De ondernemingsraad en de raad van commissarissen van MSD Nederland moeten zich er nog over uitspreken.

Vraag is wel, zegt Andrea van Elsas, hoe het nieuwe bedrijf op langere termijn succesvol wil blijven zonder eigenafdeling voor onderzoek en ontwikkeling. „Daar moeten ze heel goed over nadenken”, zegt hij. Ook begint ‘Newco’, zoals de nieuwe onderneming voorlopig heet, volgend jaar met een schuld van 8,5 tot 9,5 miljard dollar. Dat bedrag staat gelijk aan dik 3,5 keer de verwachte jaarlijkse winst en wordt in de vorm van een speciaal dividend aan MSD overgemaakt, zo heeft het bedrijf bekendgemaakt.

Raaymakers maakt zich er geen zorgen om. Voor onderzoek naar nieuwe geneesmiddelen verwacht ze dat samenwerking met andere bedrijven soelaas biedt, waarbij ze benadrukt dat de nieuwe onderneming straks wél veel kennis en faciliteiten in huis heeft om nieuwe medicijnen te testen en op de markt te brengen. En wat betreft de financiën? Raaymakers: „Het grote vangnet van de rijke moeder verdwijnt. Dat geeft onzekerheid, maar ook ruimte voor ondernemerschap.”