Het geplaagde Rotterdamse Oleanderplein

Overlast Op het dieptepunt schoot een wildplasser een klagende vader en zoon neer, drugshandel, fikkies en ingeslagen ramen zijn standaard. De woningcorporatie heeft inmiddels beveiligers ingehuurd voor de buurt. Wat is er toch aan de hand op het Oleanderplein?

Bloemhof, de buurt waarin het Oleanderplein ligt is een van de meest dichtbevolkte buurten van Nederland.
Bloemhof, de buurt waarin het Oleanderplein ligt is een van de meest dichtbevolkte buurten van Nederland. Merlin Daleman

Een tiental jongens op het Oleanderplein had afgelopen zomer, tegen wil en dank, een kaal hoofd. Het begon met één kale kop. Deze jongen nam zijn tondeuse mee naar het plein om de andere jongeren dezelfde haardracht aan te meten – en dat ging niet bepaald zachtzinnig. Meerdere bewoners bevestigen het verhaal: Hoe jongeren elkaar op het plein achterna zaten. En hoe hun slachtoffer soms schreeuwend en vechtend tegen de scheerbeurt op het bankje werd vastgehouden door vier of vijf andere jongeren. „Je wil niet weten wat we hier allemaal al meegemaakt hebben”, zegt een buurtbewoner die niet met zijn naam in de krant wil. „Of ik er iets van heb gezegd? Nee joh, niemand durft ze ergens op aan te spreken.”

Wijkagent Anton van Ewijk heeft geen verklaring voor de kale koppen. „Het was gewoon gekkigheid, denk ik”, zegt hij. Maar de jongeren op het plein zorgen ook voor serieuze overlast. Bewoners spreken over drugshandel, geluidsoverlast, geweld en heel veel vernielingen: het slopen van de speeltoestellen op het plein, brandstichting in de ingang van de parkeergarage en talloze ingeslagen ruiten. „Ze voelen zich groot”, zegt een ondernemer.

Bewoners op het Oleanderplein hebben al jaren overlast van ‘hangjongeren’ op het plein. Het dieptepunt was een schietpartij, nu bijna tien jaar geleden. In augustus 2010 schoot een wildplasser een vader en diens zoon neer, nadat hij werd aangesproken op zijn gedrag. Vader en zoon overleefden de aanslag en verhuisden uit de wijk. Het geweld zorgde voor verontwaardiging én ingrijpen. De gemeente en politie hielden strenger toezicht en het plein kreeg een flinke opknapbeurt.

Jojo

De rust keerde terug en de aandacht voor het plein in de wijk Bloemhof verslapte weer. En daarmee keerde ook de overlast van de jongeren terug, al is die nooit helemaal weggeweest. Het is eigenlijk een voortdurende golfbeweging, omschrijft een bewoner. „Een jojo”, noemt wijkregisseur Hammadi Ajmidar van Humanitas het. Sinds de jaarwisseling gaat het bijvoorbeeld weer beter. „Maar afgelopen jaar hebben we het hier verschrikkelijk gehad. Ik kon vaak niet slapen door het geschreeuw op straat. Vooral tijdens de ramadan.”

Kinderen durfden niet meer te spelen op het plein, zegt een andere bewoner. Tijdens de jaarwisseling werden brievenbussen opgeblazen en bomen en gevelplaten in brand gestoken. Ook voorgaande jaarwisselingen was de overlast groot. „In 2018-2019 raakte een agent doof toen hij werd bekogeld door zwaar vuurwerk”, zegt fractievoorzitter Joost Eerdmans van Leefbaar Rotterdam. „Het plein is doorlopend het toneel van ernstige jeugdoverlast.” En dan is er nog drugs. Lachgas dat uit ballonnetjes wordt gezogen. Maar ook handel. Een bewoner: „Dat uitwisselen van pakjes. Dat zie je gewoon vanuit je raam.”

Drugs

Wat is er aan de hand op het Oleanderplein, en zijn de problemen hier groter dan elders in de stad? In Bloemhof geldt in ieder geval al sinds 2006 de Rotterdamwet, en het is al jaren een van de zogeheten focuswijken van het Nationaal Programma Rotterdam Zuid (NPRZ). Toch zijn de problemen er nog groot. Wat doen de gemeente, de woningbouwcorporatie en welzijnswerkers om de situatie te verbeteren?

Het grootste probleem is drugs, zegt wijkagent Van Ewijk. Hij heeft het over harddrugs; cocaïne en heroïne. „Hier staan meerdere instellingen waar verslaafden wonen. En het OV is vlakbij.” Dat levert voldoende klanten op. Bloemhof is bovendien een van de dichtstbevolkte wijken van Nederland. Er is weinig groen en nauwelijks openbare ruimte. De jongeren en de problemen concentreren zich op één plek in de wijk, wat de overlast vergroot. Daarnaast is Bloemhof een kwetsbare wijk: de gebruikelijke mix van relatief veel inwoners met een laag inkomen, geen diploma (bijna de helft) en een uitkering. „Onder de jongeren zitten vroegtijdige schoolverlaters, maar zij willen toch inkomsten hebben”, zegt Luc Jonker van Vestia.

Bij woningcorporatie Vestia kwamen afgelopen jaren veel meldingen binnen van bewoners over het plein. „De afgelopen anderhalf jaar is de overlast weer ernstiger geworden”, zegt Jonker. De corporatie schakelde zelfs een extern beveiligingsbedrijf in dat ’s avonds en ’s nachts rondloopt om vernielingen en overlast te voorkomen. Ook werden extra camera’s in de verschillende flats geplaatst. „Dat is kostbaar, maar we willen tegemoet komen aan de klachten”, zegt Jonker. Jaren geleden werd zelfs de flat op het plein flink verbouwd om de overlast tegen te gaan. De overhangende portieken werden ingekort om zo de overlastgevers hun schuilplek te ontnemen.

Maar wat volgens bewoners vooral helpt, is de steviger aanpak van de politie die sinds november van kracht is. De gemeente noemt dat de ‘aanpak problematische groepen en groepsgedrag’. Dat betekent in ieder geval dat de politie vaker aanwezig is. Ook kunnen er gebiedsverboden worden opgelegd en mag er preventief gefouilleerd worden. Het gaat om een groep van ongeveer 20 jongeren. „De grootste overlastgevers hebben we thuis bezocht en gezegd dat we hen in de gaten houden”, zegt de wijkagent. Ook is een aantal jongeren aangehouden en is een woning in de wijk gesloten in verband met een drugsvondst. „Dat merk je gelijk.”

Opvoedondersteuning

Bewoners merken dat de nieuwe aanpak effect heeft. „Sinds nieuwjaar is het rustig in de wijk”, zegt een bewoner. „Ik kan nu weer slapen.” Tegelijkertijd is er de angst dat de verbetering maar tijdelijk is. De ernstige overlast keerde de afgelopen jaren immers altijd terug. Leefbaar Rotterdam pleit daarom voor nog strenger ingrijpen op het plein zoals het plaatsen van een mobiele politiepost, het inzetten van particuliere beveiligers en wellicht zelfs een avondklok. „Het is echt tijd voor zeer stevige maatregelen”, zegt Eerdmans.

Foto Merlin Daleman

Het stadsbestuur vindt dat ook andere maatregelen nodig zijn om de raddraaiers van het plein op het rechte pad te houden. Daarom wordt bijvoorbeeld opvoedondersteuning aangeboden en schrijft burgemeester Ahmed Aboutaleb op vragen van Leefbaar dat „wordt ingezet op een duurzaam perspectief én zinvolle vrijetijdsbesteding”. „Dat betekent bijvoorbeeld dat jongeren geholpen worden bij het vinden van een opleiding of een baan”, verduidelijkt zijn woordvoerder. „En elke vrijdag wordt er een voetbaltoernooi georganiseerd.”

Maar eigenlijk is verandering op een fundamenteler niveau in de wijk nodig. Wijkregisseur Hammadi Ajmidar van Humanitas: „Meer gemeenschapszin. Mensen die meer met elkaar omgaan, op elkaar letten en elkaar aanspreken.” Maar juist dat is in de straten rondom het Oleanderplein een grote uitdaging. De anonimiteit is groot. Vooral door de hoge doorstroom. „Mensen die het beter krijgen, vertrekken uit de wijk.” Tegelijkertijd wordt ook het welzijnswerk iedere vier jaar opnieuw aanbesteedt. Ook dat doet de wijk geen goed, vindt Ajmidar. „Het duurt even voordat mensen de nieuwe gezichten weer vertrouwen.”

Humanitas richt zich daarom op het oprichten van voorzieningen die blijven, ook na hun mogelijke vertrek. „We zijn bijvoorbeeld een laagdrempelig uitzendbureau begonnen waar jongeren terecht kunnen voor een baan”, zegt Ajmidar. „En in september komt er een sport- en cultuurclub voor de kinderen.” Het buurthuis dat pal aan het plein ligt is echter in 2018 gesloten, onder andere omdat het merendeel van de bezoekers niet uit de wijk kwamen. Op internet is te vinden dat het pand nu te koop staat voor 775.000 euro.

De Rotterdamse SP was destijds bezorgd over de sluiting. Fractievoorzitter Aart van Zevenbergen vindt een laagdrempelig jeugdhonk belangrijk in strijd tegen de overlast. „Anders gaan jongeren hangen op straat.” Maar Ajmidar zag dat dit geen garantie is voor succes. „Vorig jaar bezochten de overlastgevers een ander buurthuis in de wijk. Daar werd, in de luwte, geblowd en gedeald.”

Speelwinkel

Wijkondersteuner Mohamed El Koubai van Humanitas is al ruim tien jaar actief op en rond het plein. In Mo’s speelwinkel, gelegen aan het plein, organiseert hij activiteiten voor kinderen en jongeren. „Ik hoorde van iedereen klachten, maar niemand deed iets. Daar wilde ik verandering in brengen. Het is een mooie wijk.”

De panelen in het systeemplafond van zijn speelwinkel zijn beschilderd met afdrukken van kinderenhanden, poppetjes, een Nederlandse en Turkse vlag. El Koubai richt zich vooral op de jongere kinderen en tieners die wonen rondom het plein. „Door hen een goede opleiding te geven, een stageplek, sport en goed contact met hun ouders, voorkom je dat zij over drie jaar ook op het plein staan.” De huidige groep overlastgevers is over twee jaar toch weg, verwacht hij. „Verhuisd omdat ze vader zijn geworden en hun kind hier niet op willen laten groeien. Of de criminaliteit in.”

Juist het doorbreken van de cirkel is belangrijk, benadrukt El Koubai. Voorkomen dat kinderen de overlastgevers als voorbeeld zien. Want in de twintig jaar van problemen op het plein, veranderde de samenstelling van de groep voortdurend. Of zoals een bewoner zegt; „Het gaat van broertje op broertje.”