Voor een appel en een ei onderzoek naar slavernij

Ophef Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier ophef in de wetenschap. Deze week: Amsterdamse politici willen een haastig onderzoek.

Het Nationaal Monument Slavernijverleden in het Amsterdamse Oosterpark.
Het Nationaal Monument Slavernijverleden in het Amsterdamse Oosterpark. Foto Remko de Waal

De gemoederen liepen hoog op in de Amsterdamse gemeenteraad, zoals elke keer wanneer het slavernijverleden van de stad ter sprake komt. Acht partijen stemden woensdag in met het voorstel ‘Voorbereiding Amsterdamse excuses voor het slavernijverleden’. De initiatiefnemers hopen op 1 juli tijdens Keti Koti excuses te kunnen aanbieden voor de rol die de stad speelde in de trans-Atlantische slavenhandel.

Terwijl GroenLinks, Bij1 en de PvdA hartstochtelijk vóór pleitten, waren partijen als VVD, CDA en Forum voor Democratie zeer kritisch. Sylvana Simons (Bij1) sprak van „een belangrijke stap in de erkenning van een gedeeld verleden”. Annabel Nanninga (FvD) vond het „zinloos om excuses aan te bieden voor een historische misstand waarvan daders en slachtoffers niet meer in leven zijn”.

Voordat er excuses gemaakt kunnen worden, moet eerst nog wel duidelijk worden waarvóór men spijt betuigt. Daarom heeft de gemeente wetenschappers van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) gevraagd onderzoek te doen naar aard en omvang van de Amsterdamse betrokkenheid bij de op slavenarbeid gebaseerde economie. Hun verslag moet er in juni liggen.

Kan dat wel zo snel?

Kan dat eigenlijk wel, zo snel? Karwan Fatah-Black is slavernij-onderzoeker aan de universiteit Leiden. Hij publiceerde onder meer Sociëteit van Suriname, 1683-1795. Het bestuur van de kolonie in de achttiende eeuw. Op Twitter zei hij over het Amsterdamse onderzoek: „Wat voor beeld heeft de Amsterdamse gemeenteraad (links tot rechts) van wetenschappelijk onderzoek? Hoeveel tijd denken ze dat dat kost? Een paar maandjes in het voorjaar van 2020? Een verkenning van bestaande kennis lukt maar net in dergelijk tijdsbestek.”

Telefonisch licht hij toe: „De onderzoekscommissie gaat er niet over of er excuses moeten komen, dat is een politiek besluit van de gemeenteraad. De wethouder verschuilt zich achter het onderzoek. Het CDA zegt ook dat ze het onderzoek willen zien voordat ze een besluit nemen. Maar je kan op deze termijn alleen samenvatten wat al bekend is.”

Als Amsterdam écht wil weten hoe het zit met haar slavernijverleden, moet er tijd en geld worden vrijgemaakt, zegt Fatah-Black. „Zoals Rotterdam heeft gedaan. Nu doen ze of ze bij een besluit dat eigenlijk al genomen is – Amsterdam gaat excuses aanbieden – een groot onderzoek laten doen. Maar in feite wil de gemeente voor een dubbeltje op de eerste rang zitten.”