'Vrouwen draaien op voor kosten van iets waar de hele maatschappij van profiteert'

Anticonceptie De pil werd lang vergoed vanuit het basispakket. Nu niet meer. Maatschappelijke organisaties willen dat veranderen. „Het gaat onder meer om keuzevrijheid.”

Foto Lex van Lieshout

Het is een ongewone Valentijnskaart die minister Bruno Bruins (Medische Zorg, VVD) vrijdag krijgt aangeboden op zijn ministerie: een knalroze dagvaarding van twee maatschappelijke organisaties die begint met „Lieve minister”. Bureau Clara Wichmann en De Goede Zaak, dat opkomt voor een „progressief Nederland”, kondigen daarin aan een rechtszaak te beginnen tegen de staat met als eis: maak anticonceptie voor vrouwen weer gratis.

De anticonceptiepil werd decennialang vergoed vanuit het basispakket. De pil kwam daar begin jaren 70 in, dankzij de strijd van de Dolle Mina’s. In 2011 verdween de pil voor vrouwen ouder dan 21 jaar weer uit het basispakket. Minister van Volksgezondheid Ab Klink (CDA) nam destijds een advies van het toenmalige College voor Zorgverzekeringen over, dat stelde dat er geen „medische noodzaak” is voor het gebruik van de pil en dat vrouwen deze prima zelf kunnen betalen. Momenteel is de pil voor meisjes tot 18 jaar nog gratis en betalen ze tot 21 jaar mee via hun eigen risico.

‘Laat mannen bijdragen’

Voor Anniek de Ruijter, directeur van Bureau Clara Wichmann, is de discussie over anticonceptie een maatschappelijke. „In een wereld zonder anticonceptie zouden vrouwen nog heel veel kinderen krijgen en zou hun toegang tot onderwijs en financiële zelfstandigheid worden ondermijnd. Dat vrouwen aan gezinsplanning kunnen doen, levert veel welvaart op. Vrouwen draaien nu op voor de kosten van iets waar de gehele maatschappij van profiteert. Dat is principieel onrechtvaardig.”

Als de pil weer uit het basispakket wordt vergoed, dragen ook mannen daar financieel aan bij en dat is wel zo eerlijk, vindt De Ruijter. „De kapper kost al meer, vrouwen maken ook kosten voor hun menstruatie en zaken als cosmetica. Kortom, we betalen meer en verdienen minder.”

In Nederland gebruikt ruim 70 procent van de vrouwen ouder dan 16 de pil. Dat is ruim twee miljoen, zo blijkt uit cijfers van het RIVM uit 2018. De kosten van de anticonceptiepil liggen voor vrouwen op gemiddeld zo’n 50 euro per jaar. Het ministerie van Volksgezondheid schat dat het ongeveer 30 miljoen euro per jaar kost om de pil weer in het basispakket op te nemen.

Op dit moment staat het kabinet nog altijd op het standpunt dat de kosten van de pil zo laag zijn dat vrouwen die, eventueel samen met hun partner, zelf kunnen dragen. Maar volgens De Ruijter blijkt uit onderzoek van Dokters van de Wereld vorig jaar dat 8 procent van de Nederlandse vrouwen geen anticonceptie kan betalen en een kwart van de vrouwen met een laag inkomen liever zou overstappen op een ander middel, maar daar geen geld voor heeft. „Het gaat ook om keuzevrijheid. Veel vrouwen willen liever een spiraaltje in plaats van de pil maar kunnen dat niet betalen. Terwijl daar minder hormonen in zitten.”

Volgens de laatst beschikbare cijfers uit 2017 van onderzoeksbureau Rutgers gebruikt in Nederland ongeveer één op de zes vrouwen een spiraal.

De twee organisaties beroepen zich in de dagvaarding tegen de staat onder andere op het VN-Vrouwenverdrag dat Nederland heeft ondertekend. Daarin staat onder meer dat landen ervoor moeten zorgen dat mannen en vrouwen „in vrijheid en bewust” een beslissing nemen over het aantal kinderen dat ze willen en kunnen beschikken over de middelen „om hen in staat te stellen deze rechten uit te oefenen”.

Een meerderheid van de Tweede Kamer, naast de coalitiepartijen bestaande uit de PVV, FVD en de SGP, sprak zich vorig jaar twee keer tegen gratis anticonceptie uit. Wanneer de rechtszaak dient is nog niet bekend.