Necrologie

Rachendra Pachauri: klimaatchef die al vroeg een vegetarisch dieet bepleitte

1940-2020 Als voorzitter van klimaatpanel IPCC tussen 2002 en 2015 ontpopte de Indiër zich tot iemand die invloedrijke kritiek had op de westerse levensstijl.

Rachendra Pachauri in 2014
Rachendra Pachauri in 2014 Merlijn Doomernik

Bijna een kwart eeuw was Rachendra Pachauri, die donderdagnacht op 79-jarige leeftijd in zijn woonplaats New Delhi overleed aan een hartaanval, een van de gezichtsbepalende figuren in het klimaatdebat. Hij was van 2002 tot 2015 voorzitter van het wetenschappelijk klimaatpanel van de Verenigde Naties (IPCC). In die functie pleitte hij al heel vroeg voor verregaande maatregelen om de opwarming van de aarde tegen te gaan.

Pachauri, Patchy voor zijn vrienden, was destijds de favoriete kandidaat van de Amerikaanse president George W. Bush voor het voorzitterschap. Waarschijnlijk rekende Bush door het binnenhalen van een ingenieur en econoom, en dus geen klimaatwetenschapper in de strikte zin van het woord, op steun voor zijn klimaatsceptische visie.

Maar dat bleek al snel een grote vergissing. Pachauri sprak zich krachtig uit over klimaatverandering. In een tijd dat er nog veel twijfel bestond over de ernst van het klimaatprobleem, die bovendien door veel politici en bedrijven bewust werd aangewakkerd, riep hij landen nadrukkelijk op om meer te doen om verdere opwarming te voorkomen.

Volgens sommigen ging hij daarin veel verder dan de regels van het IPCC toelieten. Het VN-panel heeft de strikte opdracht om zich te beperken tot de ‘beleidsrelevante’ feiten over klimaatverandering, zonder voor te schrijven welke keuzes er gemaakt moeten worden. Pachauri zocht voortdurend grenzen op. Kritiek wimpelde hij weg met de opmerking dat al zijn uitspraken werden onderbouwd door de rapporten die het IPCC eens in de vijf tot zeven jaar publiceerde.

Lees ook dit interview met Rachenda Pacahuri

Vegetarisch dieet

Zo pleitte hij voor een vegetarisch dieet en had hij kritiek op de westerse levensstijl, die volgens hem een forse reductie van broeikasgassen op termijn heel moeilijk zou maken. Op de vraag of hij daarmee landen niet voorschreef wat ze moesten doen, zei hij in een interview in 2014 in NRC: „Een van de mogelijkheden om broeikasgassen terug te dringen is een verandering van levensstijl. Dat staat gewoon in de IPCC-rapporten. Ik beweer niets nieuws door dat te zeggen.”

Zijn gedrevenheid en de durf om zich uit te spreken hebben eraan bijgedragen dat het IPCC in 2007 de Nobelprijs voor de Vrede kreeg, samen met de Amerikaanse oud-vicepresident Al Gore, die kort daarvoor de documentaire An Inconvenient Truth had gemaakt. In een reactie sprak Pachauri de hoop uit dat de prijs zou bijdragen aan de erkenning dat klimaatverandering een ernstig probleem is dat „dringend om aandacht vraagt van de wereld en van de hele wereldgemeenschap”.

Climategate

Twee jaar later kwam het IPCC ernstig in de problemen door een affaire die de geschiedenis is ingegaan als Climategate. Hackers publiceerden duizenden e-mails van klimaatwetenschappers, van wie er velen ook voor het IPCC werkten. Sceptici meenden dat uit die mails bleek dat er met cijfers was gerommeld om de opwarming erger voor te stellen dan die in werkelijkheid was. Ook leek de gemeenschap van klimaatwetenschappers een gesloten front om dwarsdenkers te weren.

Diverse onderzoekscommissies hebben de wetenschappers vrijgepleit en geen onrechtmatigheden ontdekt – hooguit onhandige communicatie. Maar het IPCC werd er ernstig door geraakt.

Toen er in 2010 een fout werd ontdekt in een van de rapporten (over het smelten van de gletsjers in de Himalaya), werd daar door Pachauri verkrampt op gereageerd en niet meteen erkend dat het een fout was. De organisatie wankelde.

Pachauri zag er geen aanleiding in om te vertrekken. „Ik ben gebleven om te vechten. Niet alleen voor mezelf, maar ook voor het IPCC”, zei Pachauri. Maar door aan te blijven stond hij een modernisering van het IPCC in de weg.

Uiteindelijk moest hij een paar maanden voor het einde van zijn tweede termijn als voorzitter alsnog vertrekken. Een jonge vrouwelijke medewerker van het door hem opgerichte onderzoeksinstituut TERI beschuldigde hem van seksuele intimidatie. Pachauri bleef ontkennen, ondanks sterke aanwijzingen dat het verhaal van de medewerkster juist was. Een van de belangrijkste klimaatdiplomaten en een van de wegbereiders van het klimaatakkoord van Parijs, verdween in stilte uit het openbare leven.