Ziekenhuizen slecht voorbereid op ict-uitval

Ict-problemen kunnen leiden tot onveilige situaties voor de patiënt. Ziekenhuizen zijn slecht voorbereid, blijkt uit onderzoek van de Onderzoeksraad voor Veiligheid.

Beeld Istock, bewerking NRC

Ziekenhuizen hebben de risico’s van ict-storingen niet goed in beeld, terwijl ze steeds afhankelijker worden van computers. Dit kan leiden tot onveilige situaties voor patiënten, zo bleek donderdag uit het rapport ‘Patiëntveiligheid bij ict-uitval in ziekenhuizen’ van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV).

Aanleiding voor het onderzoek was een grote storing in het Radboudumc in Nijmegen begin 2018. Door een softwarefout kreeg een aantal afdelingen het toen moeilijk, zoals de apotheekafdeling en het laboratorium. In het laboratorium moesten medewerkers uitslagen van onderzoeken handmatig uitwerken en doorbellen naar artsen. De problemen werden zo groot dat uit voorzorg voor het hele ziekenhuis een urenlange opnamestop werd uitgeroepen.

Ziekenhuizen zijn meer en meer afhankelijk van ict voor hun zorg. Feitelijk zijn het ict-organisaties geworden, zo schrijft de OVV. Veel gaat digitaal: het inzien van patiëntgegevens, het maken van afspraken, het doorgeven van laboratoriumuitslagen en het uitgeven van medicijnen. „Eén defect onderdeel of verkeerde netwerkinstelling kan de primaire zorgprocessen in een ziekenhuis uren- of zelfs dagenlang stilleggen”, aldus de OVV.

Uit het onderzoek blijkt dat ziekenhuizen niet goed voorbereid zijn op storingen. Zo wordt er bij onderzochte ziekenhuizen niet geoefend met een scenario van grootschalige computerproblemen. Terwijl op die manier problemen misschien voorkomen hadden kunnen worden. Bij het Medisch Spectrum Twente bleek bijvoorbeeld tijdens een storing dat sloten van kasten met medische apparatuur afhankelijk waren van het computernetwerk. En zagen medewerkers tijdens de storing over het hoofd dat er een noodcentrale voor telefonie was.

De OVV vindt ook dat crisisfuctionarissen binnen het ziekenhuis moeten worden getraind in mogelijke gevolgen van ict-problemen. Daarnaast zouden ziekenhuizen hun systemen periodiek moeten testen en ook zorgen dat back up-systemen goed werken, zodat ze er bij ict-uitval ook daadwerkelijk wat aan hebben.

Hartbewaking dicht

De OVV keek ook naar andere ernstige storingen in dat jaar. In het Dijklander ziekenhuis in het Noord-Hollandse Hoorn bijvoorbeeld, hadden artsen door de storing enkele uren geen toegang meer tot elektronische patiëntendossiers. Dat leidde ertoe dat de spoedeisende hulp, de verloskamer en de hartbewaking tijdelijk werden gesloten. In het ziekenhuis bestond er een noodvariant van het elektrische patiëntendossier voor dit soort situaties, maar dat was juist tijdens de storing niet beschikbaar. Artsen konden daarom niet of nauwelijks bij patiëntinformatie. Toen op een verpleegafdeling een patiënt onwel werd na bloedverlies, kon het medisch team hem alleen behandelen op grond van de verschijnselen. Er werd extra vocht, stollingsfactoren en bloed toegediend, terwijl de bloedgroep niet gecontroleerd kon worden in het patiëntendossier. Voor de zekerheid kozen de artsen daarom voor bloed waarvan bekend is dat dit niet of nauwelijks reactie geeft. Toch zijn dit soort situaties gevaarlijk, oordeelde de OVV.

Een derde storing die uitgebreid werd onderzocht door de OVV, is die in het IJsselland Ziekenhuis in Zuid-Holland. Daar werd ook een opnamestop afgekondigd voor het gehele ziekenhuis die ruim zeven uur duurde.

De OVV verwacht dat ziekenhuizen komende jaren alleen nog maar afhankelijker worden van computers. Zo wordt e-health (monitoring bij patiënten thuis) steeds meer toegepast en wordt software gebruikt om artsen te helpen bij diagnoses stellen.

Update (donderdag 13 februari 2020): Dit bericht is om 19.00 uur bijgewerkt met extra informatie.