Publicatie lijst bedrijven die zakendoen met nederzettingen is domper voor Netanyahu

Nederzettingen Een lijst van 112 bedrijven die handelen met illegale Israëlische nederzettingen is vrijgegeven. Economisch gaat het niet om enorme belangen, maar de kwestie ligt politiek gevoelig.

Zicht op de Israëlische nederzetting Mitzpe Yeriho op de Westelijke Jordaanoever. De VN heeft een lijst vrijgegeven van 112 bedrijven die zaken doen met de illegale nederzettingen.
Zicht op de Israëlische nederzetting Mitzpe Yeriho op de Westelijke Jordaanoever. De VN heeft een lijst vrijgegeven van 112 bedrijven die zaken doen met de illegale nederzettingen. Foto Oded Balilty/AP

Het was even slikken voor Israël. Lange tijd wist het, gesteund door de Verenigde Staten, de publicatie door het Bureau Mensenrechten van de VN van een omstreden lijst van bedrijven die zaken doen met Israëlische nederzettingen tegen te houden. Maar deze woensdag verscheen die alsnog.

Het gaat om 112 bedrijven, waaronder het Nederlandse Booking.com, die zakelijke banden onderhouden met de nederzettingen in de bezette Palestijnse gebieden. Volgens de VN zijn die nederzettingen, waar ruim 600.000 joodse kolonisten wonen, illegaal en kunnen dus ook commerciële contacten daarmee dat zijn.

Hoewel de bedrijven van de lijst geen directe sancties boven het hoofd hangen, kunnen ze nu wel onder grotere druk komen om zich uit de nederzettingen terug te trekken. Actievoerders hebben in sommige gevallen al eerder met succes bedrijven onder druk gezet uit de nederzettingen te vertrekken. Onder de bedrijven die hun activiteiten in de bezette gebieden beëindigden, bevonden zich onder meer Unilever, de Belgische bank Dexia en telecombedrijf Orange.

In EU krijgen bedrijven al langer advies geen zaken te doen met kolonisten

Economisch gaat het bij de nederzettingen niet om enorme belangen, maar omdat de kwestie van de nederzettingen al jaren zo gevoelig ligt, is de woensdag gepresenteerde lijst vooral ook van politiek belang.

Niet voor niets deed premier Benjamin Netanyahu de VN-Mensenrechtenraad, waarvan het Bureau Mensenrechten deel uitmaakt, geprikkeld af als „een partijdig lichaam dat gespeend is van invloed”. Hij sprak van een „verachtelijke inspanning” en legde de stap uit als een boycot van Israël en dreigde op zijn beurt: „Wie ons boycot, zal ook worden geboycot.” Israël noch de VS maken zelf overigens meer deel uit van de Mensenrechtenraad van de VN.

De Palestijnen daarentegen vierden de lijst als een overwinning. Die herinnert bedrijven en anderen eraan ,dat profiteren van illegale activiteiten en ernstige schendingen van het internationaal humanitair recht (…) niet zal worden getolereerd. Degenen die van zulke inbreuken profiteren, kunnen verwachten dat ze daarvan de gevolgen zullen ondervinden”, stelde het Palestijnse ministerie van Buitenlandse Zaken in een verklaring. Palestijnse functionarissen zinspeelden er woensdag op dat ze bedrijven die zaken bleven doen ook processen zouden kunnen aandoen.

Gesteggel over publicatie

De publicatie van de lijst, waarover al sinds 2016 werd gesteggeld, betekent met name een domper voor premier Netanyahu, drie weken voor nieuwe Israëlische parlementsverkiezingen. Nog maar twee weken geleden leek hij een flinke stap dichter te zijn gekomen bij de annexatie door Israël van de nederzettingen. Het vredesplan dat de Amerikaanse president Trump twee weken geleden presenteerde, voorziet immers eveneens in de door Netanyahu begeerde inlijving van de nederzettingen met hun ruim 600.000 joodse kolonisten. De nieuwe VN-lijst vestigt echter juist weer de aandacht op het feit dat het overgrote deel van de internationale gemeenschap de nederzettingen nog altijd als illegaal beschouwt.

„Dit doorkruist het streven van Netanyahu en Trump om het onderscheid tussen de grenzen van Israël van voor 1967, toen Israël de gebieden bezette, en de huidige toestand met alle illegale nederzettingen uit te wissen”, zegt Martin Konecny, die het European Middle East Project leidt, een kleine Brusselse onafhankelijke denktank. „Het onderstreept dat de nederzettingen illegaal zijn en geen deel uitmaken van Israël.”

Op de lijst komen grote bedrijven voor zoals Airbnb, Motorola, Alstom en General Mills. Aanvankelijk stonden er zelfs zo’n 300 bedrijven in de database van het Bureau Mensenrechten maar na grondig onderzoek werd besloten de lijst tot 112 bedrijven te beperken. Een deel van de 300 bedrijven, onder meer Coca Cola, werd alsnog geschrapt. Volgens de VN ging het bij die 112 bedrijven om gevallen waarin de verdenking bestond van schendingen van mensenrechten zoals bouwmaterialen, financiële diensten, veiligheidsapparatuur en materieel dat was gebruikt om Palestijns eigendom te vernietigen.

Medestanders van Netanyahu vinden de verdachtmakingen aan het adres van de bedrijven niet terecht. Volgens hen gaat het om bedrijven die grotendeels binnen Israël zelf opereren en voor wie hun activiteiten in de nederzettingen slechts een heel klein deel van hun werk uitmaken. Maar tot een boycot van de nederzettingen waren ze niet bereid.

De dreigementen van Netanyahu met een boycot zijn niet louter loze woorden. Niet alleen Israël kan bedrijven op een zwarte lijst plaatsen, ook in de VS kan dat gebeuren. Eind 2016 plaatste bijvoorbeeld de staat New York dertien bedrijven op een zwarte lijst omdat ze ‘anti-Israël’ zouden zijn. Het betrof ook vier Nederlandse bedrijven, die niet langer actief wilden zijn in de nederzettingen: Royal Haskoning DHV, ASN Bank, Triodos Bank en het waterbedrijf Vitens. Haskoning en Triodos werden later weer geschrapt. Ook ASN is van de lijst gehaald. In Arizona en Illinois deden zich soortgelijke problemen voor. Daar belandde ook de HEMA om die reden op zo’n zwarte lijst.

In veel Europese landen, ook Nederland, krijgen bedrijven al langere tijd het advies geen zaken meer te doen in de nederzettingen, omdat die illegaal zijn. „Het is belangrijk dat dit signaal nu ook komt van de VN en dat bedrijven deze waarschuwing ter harte nemen”, zegt Konecny.

In een eerdere versie van dit stuk bleef onvermeld dat ASN van de lijst van de staat New York is gehaald. Dat is hierboven aangepast.