Recensie

Recensie Film

Mahler als whiskyreclame of melodrama

Klassiek Lucas van Woerkum componeert films bij klassieke muziek. Voor de opening van het Mahler Festival 2020 maakte hij ‘The Echo of Being’.

‘Symphonic Cinema: The Echo of Being’ met het Nederlands Philharmonisch Orkest o. l. v. Antony Hermus.
‘Symphonic Cinema: The Echo of Being’ met het Nederlands Philharmonisch Orkest o. l. v. Antony Hermus. Milagro Elstak

Klassieke muziek is op zoek naar een nieuw publiek, en vooral naar nieuwe concertvormen die passen bij een tijd waarin alles beeld is. Cross-overs tussen film en muziek, met live soundtracks, of semi-geïmproviseerde beeld- en lichtprojecties worden in steeds meer concert- en bioscoopzalen geprogrammeerd. Met zijn Symphonic Cinema draait filmmaker Lucas van Woerkum (1982) het idee om dat muziek filmbeelden ondersteunt. Hij ‘componeert’ als het ware films bij klassieke muziek. Dat deed hij met veel publiekssucces onder meer bij Stravinsky’s Vuurvogel (2015) en Maurice Ravels Daphnis et Chloé (2018), dat momenteel de wereld rondreist.

Voor de opening van het Mahler Festival 2020, honderd jaar nadat het Concertgebouw in Amsterdam voor het eerst een groots festival rondom de Oostenrijkse componist organiseerde, ging hij nog een stapje verder. The Echo of Being is niet gebaseerd op een eventueel ‘verhaal’ van de muziek, maar bestaat uit een korte speelfilm geïnspireerd op Mahlers leven en de muziek van Totenfeier en delen uit zijn Vierde en Tiende Symfonie, muziekstukken die Mahler tussen 1888 en zijn dood in 1911 schreef.

Dankzij speciale software kan Van Woerkum het tempo van de beelden aanpassen aan de live uitvoering van de muziek. Beeld en geluid zijn zo niet ondergeschikt aan elkaar.

Lees ook: Hedendaagse ‘Daphnis et Chloé’ in een wat diffuse film

Opvoeringsgeschiedenis

Filmkijkers zijn al 100 jaar gewend aan dat samenspel van filmbeeld en muziek. En tegelijkertijd maken dit soort nieuwe vormen de vraag weer relevant en urgent hoe film en muziek elkaar kunnen versterken, in plaats van illustreren. Hoe puristisch of hoe vrij moet je hiermee omgaan? Moet je op zoek naar figuratieve beelden of naar abstracte? Hoe ga je om met het feit dat Mahler een opvoeringsgeschiedenis kent, en interpretaties, en het simpele gegeven dat elke muziekliefhebber al vaak haar eigen ‘beelden’ of ‘emoties’ ‘ziet’ of ‘voelt’ bij het luisteren?

The Echo of Being probeert het allemaal. Spektakel levert het zeker op, maar de meerwaarde is mager. Het doek dat over de volle breedte van het podium van het Concertgebouw is gespannen reduceert de leden van het Nederlands Philharmonisch Orkest tot figuranten in een pathetisch verhaal over leven, dood en wedergeboorte, waarin een hedendaags bourgeois gezin in een winterlandschap Mahler, zijn vrouw Alma en hun voortijdig gestorven dochter Marie verbeelden. De geometrische structuren van het landschap, ijskristallen, sneeuw op boomtoppen, keren terug in computeranimaties van ‘fractals’, zich eindeloos herhalende meetkundige figuren. Zo boven zo beneden, het grote en het kleine. Het zijn misschien de eerste dingen waar je aan denkt als je Mahler wilt visualiseren, maar moeten het ook de laatste zijn? Als film voegt The Echo of Being niets aan de bestaande filmgeschiedenis toe, bovendien reduceert het de mash-up van Mahlers muziek tot de anekdote van melodrama en whiskyreclame.