Opinie

Kiezen voor rechtvaardigheid, ook als het geld kan kosten

Wat is de essentie van het advocatenberoep? Hoogleraar en advocaat Diana de Wolff wist het weer na deze film. Een Togacolumn over moed en standvastigheid.
Mark Ruffalo als advocaat Robert Bilott in de film Dark Waters
Mark Ruffalo als advocaat Robert Bilott in de film Dark Waters Mary Cybulski / Focus Features

C8HF15O2. PFOA, roepnaam Teflon. Waar ze pannetjes van maken en wat in brandblusschuim, verf en regenjassen zit. En inmiddels ook overal in de grond en het water, tot schade van mens en milieu en van bouwers en baggeraars. Hoe groot de schade is die de productie van Teflon heeft aangericht heeft milieuadvocaat Robert Bilott bewezen. De film Dark Waters, onder regie van Todd Haynes en met Mark Rufallo als de sombere en introverte hoofdpersoon en momenteel in de bioscoop, gaat over diens hardnekkige gevecht tegen de chemiereus DuPont.

Scharrig

Bilott kwam in de vroege jaren 90 terecht bij het chique advocatenkantoor Taft in Ohio. Hij leerde de chemische industrie goed kennen omdat Taft bedrijven adviseerde over milieuwetgeving en -toezicht. Toen op een dag een veeboer uit de Appalachen bij hem kwam met het verhaal dat zijn 190 koeien aan raadselachtige kwalen bezweken sinds DuPont bij zijn terrein afvalwater loosde, moest hij wel even omschakelen. Want Taft trad zogezegd alleen voor nette mensen op. Bilott dacht de zaak van de scharrige veeboer wel even op te kunnen lossen via zijn prettige contacten met de juristen van DuPont en dan weer over te kunnen gaan tot de orde van de dag van corporate Amerika.

Spek

Dat ‘even’ loopt uit op een rechtsstrijd van meer dan twintig jaar. DuPont wist al lang van de grote risico’s voor de gezondheid van mensen en dieren en verheimelijkte die voor autoriteiten, werknemers en omwonenden. PFOA en vergelijkbare stoffen werden al jaren geproduceerd, maar waren nooit geregistreerd en bij de toezichthouders volslagen onbekend. Het bedrijf hoefde zich dus nergens te verantwoorden en was bij het commerciële succes van de producten dus als de kat op het spek. DuPont probeert Bilott eerst zand in de ogen te strooien. Dat boertje zorgde gewoon niet goed voor zijn vee.

Spoelen

En trouwens, wil hij zijn carrière door de plee spoelen voor zo’n zaak? Als de advocaat vervolgens bij de rechter openheid van zaken afdwingt wordt de uitputtingsstrategie ingezet, in de film verbeeld door honderden dozen ongesorteerde paperassen die de advocaat bijna bedelven.

De Teflon-zaak zet de verhoudingen binnen het kantoor al snel op scherp. Taft is een kantoor voor de grootzakelijke wereld en DuPont zou eerder een mooie nieuwe klant kunnen zijn dan een wederpartij. De collega’s zijn ronduit negatief over Bilott’s engagement met een arme hillbilly. ‘You want to take everything that you know, and turn it against an iconic American company, like an informant?’ bitst een collega. Alleen Bilott’s baas, Tom Terp, die zich in het dossier heeft verdiept en DuPont opzettelijk nalatig en corrupt noemt, geeft zijn fiat. In de film zegt hij over de mentaliteit van de collega’s: ‘This is why Americans hate lawyers’.

Monomaan

De zaak betreft uiteindelijk niet alleen de veeboer en zijn vrouw, maar 70.000 slachtoffers van drinkwatervervuiling, voor wie Bilott op basis van ‘no cure no pay’ een slepende collectieve procedure voert. Zijn monomane inzet voor de Teflon-zaak is niet alleen slecht voor zijn arbeidsvoorwaarden - het is immers maar de vraag of het kantoor ooit wat aan de zaak zal verdienen - maar bedreigt ook zijn eigen gezondheid en de relatie met zijn gezin. Het belang van het openbaren van de onrechtmatige lozingen door DuPont en gerechtigheid voor alle slachtoffers prevaleert.
Met zijn werk heeft Robert Bilott gedrevenheid, standvastigheid en moed laten zien, en de waarde van de vrijheid om te kiezen voor het dienen van rechtvaardigheid, ook als die keuze commerciële belangen ondermijnt. Daarmee gaat Bilott’s verhaal wat mij betreft niet alleen over een ernstig geval van milieucriminaliteit, maar vooral over de essentie van het advocatenberoep.

De Togacolumn wordt geschreven door een advocaat, rechter of officier. Diana de Wolff is advocaat en bijzonder hoogleraar advocatuur aan de UvA.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.