Recensie

Recensie Boeken

Rebelse Janis Joplin bleef altijd het gepeste kind

Rocklegende Slechts vier jaar duurde de overrompelende carrière van Janis Joplin. Ze vloekte als een bootwerker, dronk als een tempelier, en sleepte in hoog tempo mannen en vrouwen naar haar bed, blijkt uit deze nieuwe biografie.

Janis Joplin voor haar Porsche 356C Cabriolet, rond 1969.
Janis Joplin voor haar Porsche 356C Cabriolet, rond 1969. Foto RB/Redferns

Nadat zij haar biografie over Janis Joplin had voltooid, besefte popjournalist Holly George-Warren dat het schrijven van het boek even lang had geduurd als de loopbaan van de rockzangeres. Joplin debuteerde op 10 juni 1966 bij Big Brother and the Holding Company, en stierf op 4 oktober 1970 aan een overdosis heroïne. Vier jaar kreeg zij slechts.

In die vier jaar overrompelde Janis Joplin (1943-1970) de hippiewereld. Ze was een uitzonderlijke persoonlijkheid die grenzen van seks, sekse en ras overschreed. Op het Monterey Pop Festival in 1967 maakte het grote publiek voor het eerst kennis met haar rauwe coloraturen van fluisteren, mompelen, grommen, huilen, krijsen. Die stijl had ze overgenomen van grote zwarte blueszangeressen als Bessie Smith, Ma Rainey, Big Mama Thornton. Toen ze nog in het gesegregeerde Texas woonde, ging ze al stiekem naar soul- en bluesconcerten. Door de zwarte blues- en gospelzangstijl te introduceren in de witte progressieve rock was ze van invloed op veel hardrockzangers.

Door zich als biseksuele vrouw te handhaven in de door witte heteromacho’s gedomineerde rockwereld, was zij een voorbeeld voor vele popzangeressen na haar. Ze vloekte als een bootwerker, dronk als een tempelier, en sleepte in hoog tempo mannen en vrouwen naar haar bed – een privilege dat doorgaans alleen voor mannelijke rocksterren was weggelegd. Biograaf Holly George-Warren houdt het allemaal keurig bij. De lange lijst van Joplins veroveringen leest als de schepencatalogus van Homerus. De biograaf weet sowieso geen maat te houden met namen noemen. Het geeft een gedegen indruk – ze heeft écht iedereen gesproken – maar het leest niet lekker weg.

Pispaal van de school

Holly George-Warren had toegang tot het familiearchief, met onder meer veel brieven van Joplin aan haar ouders. Hierdoor kan ze een goed beeld geven van de jonge Joplin, voordat die zichzelf heruitvond als wilde ‘blues mama’. Als kind was Joplin al een wildebras, een jongensmeid die graag buiten speelde met de jongens. Ook als rebelse puber was ze one of the boys, wat haar ten onrechte op school de slechte reputatie van slonzige slet bezorgde. Dat ze zich eind jaren vijftig , onder invloed van Jack Kerouacs On the Road, kleedde als een beatnik, luisterde naar zwarte muziek, en zich openlijk uitsprak tegen segregatie, maakte haar tot pispaal van de school. Op de universiteit werd zij genomineerd voor de ‘lelijkste man op de campus’, wat haar zeer kwetste.

Lees ook de recensie van Elton Johns autobiografie.

Wegwezen dus, naar San Francisco, waar de hippies woonden. Daar kon ze zichzelf zijn. In ieder geval haar rebelse zelf. Want daarnaast was ze nog altijd het gepeste kind, dat zichzelf lelijk vond. Een deel van haar wilde graag de keurig getrouwde huisje-boompje-beestje-echtgenote zijn. Dus wanneer ze weer eens was gestrand in Californië, keerde ze steeds terug naar haar ouders in Port Arthur, om te vluchten in de suburbane droom. Ze bleef dromen van de man die haar zou redden, en het juk van de onaangepaste voor haar zou dragen.

Luid en mateloos

Maar die prins op het witte paard was steeds verhinderd. En Texas moest haar nog steeds niet. Dus vluchtte ze terug naar Californië, waar haar carrière op haar wachtte. Na haar doorbraak stapte ze uit Big Brother and the Holding Company, de mannenband die haar intense soulschreeuw voorzag van rommelig, smeuiïg gitaarlawaai. Joplin ging alleen verder, met wisselende begeleiders. Haar soloplaten bewogen weg van de psychedelische rock en kregen een meer gepolijst soulgeluid, met orgel en blazers.

Ze was luid en mateloos, en even gepassioneerd als wanhopig op zoek naar plezier. Zij gaf zich volledig op het podium en zij gaf zich volledig in de afterparty’s. Southern Comfort was haar eerste liefde, later kwam daar speed bij, en nog later heroïne, waarmee ze haar tergende ‘kozmic blues’ wilde wegspuiten. Zo denderde ze door naar een plotse maar niet geheel onverwachte dood. Haar grote hit scoorde ze postuum, ‘Me and Bobby McGee’, met de programmatische strofe: ‘Freedom is just another word for nothing left to lose.’