Opinie

Gapen in het Van Gogh

Column Amsterdam

Auke Kok

Zelden was ik zo nieuwsgierig naar een oud kunstwerk als naar Badende vrouw van Edgar Degas. Er was zoveel opwinding geweest over de creatie uit 1886 dat ik vol verwachtingen de trappen van het Van Gogh Museum afdaalde. Na enig zoeken vond ik de omstreden schepping, geen schilderij maar „pastelkrijt op velijnpapier op karton”. Inderdaad, een naakte vrouw. Van achteren bekeek ik haar billen, de handdoek die ze vasthoudt, de spons waarmee ze haar rechterbeen reinigt. In de laat-negentiende eeuw moet de expositie van Badende vrouw en andere naakten van Degas geluidjes van verontwaardiging hebben losgemaakt. Men vond het vulgair om vrouwen zo alledaags te vereeuwigen, zonder perfecte rondingen, kwetsbaar en menselijk en duidelijk geen twintig meer.

Zo hoorde dat niet! Maar Vincent van Gogh liet zich er juist door inspireren. Daarom hangt het velijnpapier op karton in een zaal tussen andere doeken van Vincent en zijn tijdgenoten. Eind vorig jaar werd de pasteltekening binnengehaald met trompetgeschal.

Het etaleren van vrouwelijk naakt is volgens sommige medewerkers niet meer van deze tijd, en de nieuwe museumdirecteur bleek nogal ontvankelijk voor dergelijke discussies

Oké. Maar eerst was er de conservator van het Van Gogh die in de Volkskrant onthulde dat het etaleren van dit en ander vrouwelijk naakt volgens sommige medewerkers niet meer van deze tijd is, en zondag bleek de nieuwe museumdirecteur Emilie Gordenker in Buitenhof nogal ontvankelijk voor dergelijke discussies. Ze juichte die zelfs toe. Het kwam Gordenker op een stortvloed aan kritiek te staan, temeer daar zij de entree van „andere culturen” noemde als een van de redenen om het bloot in de kunsten nog eens grondig te bespreken.

Het fascinerende is: ik stond zeker een uur bij Badende vrouw en van geluidjes van verontwaardiging, zoals tijdens de expositie in 1886, was bepaald geen sprake. Ik zou de blikken eerder verveeld willen noemen. De bezoekers, veelal buitenlandse toeristen zonder kennis van alle gedoe in de Nederlandse media, waren wit, zwart, Aziatisch en van alle leeftijden, maar het zien van een blote vrouw maakte niets los.

Ik zag ze giechelen bij Van Goghs Kop van een skelet met brandende sigaret, zag ze wat fluisteren bij Spaanse danseres van Toulouse-Laitrec, ze fotografeerden Tuin met geliefden. Bij Badende vrouw zag ik een jonge Argentijnse, ik zweer het je, gapen. Ze droeg een felgekleurde trui boven een zwarte maillot en net als vele anderen leek ze vooral aangetrokken door de wervende tekst: „New Acquisition”.

Een vader met zijn kind op de arm, twee blonde Amerikaansen op glittersneakers, een in hoody gestoken moeder met haar tienerdochter: na lezing van de begeleidende tekst liepen ze snel door naar de doeken waar het wél druk was: de korenvelden, de irissen, de zonnebloemen.

De wand met witte bloesem was stukken populairder dan die ene vrouwenborst van Degas: een constatering die mij veel meer „van deze tijd” leek dan sommige medewerkers van het ‘inclusieve’ Van Gogh en hun nieuwe directeur denken. Naakt werkt anno 2020 op de geeuwspieren. Geen moeilijke interviews over geven, zou ik zeggen, geen preutse groepsgesprekken over voeren, gewoon ophangen en daarmee uit.

Auke Kok is schrijver en journalist.
Lees ook: Leve de aanstoot, maak van het museum geen ‘safe space’

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.