Opinie

Er is méér nodig om racisme in de sport te tackelen

Voetbal Racisme bestrijden lukt niet als de KNVB zelf geen inclusieve organisatie wordt, zegt . „Leer van andere landen.”
Supporter van de Turkse voetbalclub Fenerbahce Foto Ozan Kose/AFP

Zaterdag was ik toeschouwer bij de lancering van het plan van de KNVB en de rijksoverheid tegen racisme in het voetbal. Het initiatief is een directe reactie op het expliciete racisme tegen Excelsior-speler Mendes Moreira in november 2019, waarna de Rijksoverheid en de voetbalwereld de handen ineen hebben geslagen om een statement te maken. Zoals ze zelf zeggen in het ‘aanvalsplan’: „We zijn er klaar mee!”

Maar na vele jaren onderzoek op dit thema is mij een ding duidelijk: racisme is een zeer complex probleem en een ferm statement alleen is niet voldoende. Het is dus tijd voor een analyse: wat is de meerwaarde van het aanvalsplan?

Het moet radicaler

Om te beginnen een positieve noot. De brede samenwerking tussen landelijke overheid en voetbalwereld, met daarbij een investering van veertien miljoen vanuit de overheid, toont engagement en de bereidheid stappen te zetten. Ook positief: Het plan heeft zowel oog voor preventie als sanctionering. Die mix is op zichzelf winst.

Tegelijk mist er nog veel en zal het radicaler moeten. In die zin was het symptomatisch dat de lancering van het plan door vier witte mannen gedaan werd. Ik snap dat deze mannen de kopstukken zijn van de betrokken ministeries en de KNVB, en dat je „de minister en de KNVB-directeuren moeilijk donker kan maken”, zoals KNVB-directeur Eric Gudde aangaf in Trouw (10/2). Maar het toont ook precies een pijnpunt: het gebrek aan zelfreflectie op dit thema. Als je een debat wilt voeren over dit onderwerp, dan wil je toch laten zien dat het voor een belangrijk deel gedragen wordt door mensen van kleur en door vrouwen? Een kick-off is een moment om dit te tonen. Dat dit niet gebeurde, toont aan dat er nog veel werk gedaan moet worden.

Lees ook: Hoe haalbaar zijn de plannen tegen racisme in het voetbal?

Dit wordt bevestigd in het plan zelf, waar inclusie en diversiteit in de managementposities van het voetbal niet genoemd worden. Al in 2014 zijn door onder andere de KNVB voornemens geformuleerd om de diversiteit in managementposities in het betaald voetbal te vergroten. Echter, bij een meting die de Erasmus Universiteit deed in 2017 bleek er vrijwel niks veranderd. Woorden zijn dus niet genoeg.

Het laat eveneens zien dat er meer kan worden gekeken naar de wetenschap en het buitenland. Met name in het Engelse voetbal worden initiatieven genomen om inclusie te vergroten. Wetenschappers hebben de zogenaamde ‘Rooney Rule’ beschreven, een initiatief vanuit het American football, dat inhoudt dat bij elke vacature op managementniveau iemand met een etnische minderheidsachtergrond wordt uitgenodigd om te solliciteren. In Amerika is gebleken dat het management hierdoor daadwerkelijk diverser werd.

Kennis van niet-witte mensen is nodig

De mogelijke meerwaarde ervan kan ook in Nederland bekeken worden. Dit is des te belangrijker omdat een divers management niet alleen als voorbeeld dient, maar ook omdat het kan zorgen voor hetgeen de plannen van KNVB en overheid beogen: betere oplossingen tegen discriminatie en racisme in het voetbal. Niet-witte mensen begrijpen vaak beter waar de problemen liggen, die kennis is nodig om er wat tegen te doen. Temeer daar de problemen vaak subtiel zijn en lastig te identificeren. Zij vormen echter wel de voedingsbodem voor de expliciete vormen van racisme. Meer aandacht voor deze voedingsbodem is dan ook nodig.

Het aanvalsplan omvat ook scholingsactiviteiten om een gesprek op gang te brengen over discriminatie in voetbal. Dat is een goed begin, maar er wordt niks gezegd over de rol van voetbalmedia en sociale media.

Zwarte voetballers worden ‘beestachtig’ genoemd

Uit onderzoek weten we dat zwarte voetballers relatief vaak worden beschreven als ‘van nature’ fysiek sterk en snel. In interviews die ik afneem met jonge mensen worden zwarte sporters en voetballers soms letterlijk betiteld als ‘dierlijk snel’ of ‘beestachtig’.

Dergelijke ideeën kunnen de bredere voedingsbodem bieden voor de meer expliciete vormen van racisme, waarin zwarte voetballers ook relatief vaak geassocieerd worden met apen en dierlijkheid, denk aan de apengeluiden en oerwoudgeluiden in stadions. Het is belangrijk dit te benoemen, maar het huidige aanvalsplan voorziet hier niet in. Daarmee pak je het probleem niet bij de wortel aan en laat je racisme sluimeren tot het weer de kop opsteekt.

En als dat al niet gebeurt in de stadions gebeurt het wel op andere manieren. We weten bijvoorbeeld dat online een toename te zien is van racisme jegens zwarte voetballers.

Ook hier kan meer gebruik worden gemaakt van internationale studies en netwerken die relevante kennis hebben.

Lees ook: ‘Strafrecht wordt te weinig ingezet bij racisme in voetbal’

Inmiddels heb ik van internationale collega’s in het veld al wel de vraag gekregen of het plan van aanpak ook in het Engels beschikbaar is. Een Engelse versie zou een concrete start kunnen zijn om die kennisuitwisseling op gang te brengen. Het complexe probleem van racisme vereist creatieve oplossingen en nieuwe kennis, waarvoor soms buiten de eigen netwerken en over de grenzen heen moet worden gekeken. Als de blik opener en diverser wordt, biedt het initiatief wellicht een kans om als voetbalwereld daadwerkelijk een leidende rol te spelen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.