Opinie

Datingapps en hun impact op de politiek

Tom-Jan Meeus

Op een Amerikaanse podcast over hyperpartijdigheid hoorde ik over de rol van datingapps. Klimaatontkenners die alleen met klimaatontkenners uitgaan. Veganisten met veganisten. Bernie-haters met Bernie-haters. Technologie maakt het mogelijk ons soort maatschappijen in kleinere subcategorieën van gelijkgestemden te verdelen. In Nederland blijk je ook dit soort datingapps te hebben, en het lijkt me logisch dat dit mede de versplintering van onze politiek verklaart: mensen vinden het volmaakt logisch dat ze zich voornamelijk onder gelijkgezinden bewegen.

Die versplintering versterkt het electorale verval van middenpartijen en bij christen-democraten in Duitsland en Nederland zagen we deze week hoe diep dit ingrijpt. Een korte flirt met de rechts-nationalistische AfD in Thüringen stortte de CDU in een leiderschapscrisis. Een mogelijke samenwerking met FVD in Brabant brengt het CDA in een positie die herinnert aan 2010, toen de partij werd verscheurd door samenwerking met de PVV.

De onderliggende vraag is of er in onze verbrokkelde cultuur nog plaats is voor een partij als het CDA, die van zijn middenpositie ooit zijn kracht maakte. De boer en de arbeider, de middenstander en de huisarts: van oorsprong wil het CDA al deze groepen in zich verenigen. Totaal het tegenovergestelde van die datingapps.

Dus het was ook logisch dat christen-democraten bijna de hele vorige eeuw als nationale consensusbrengers het centrum van de macht bezetten. Dit werd pas doorbroken door de gedoogconstructie met Wilders in 2010. Partijchroniqueur P.G. Kroeger legde in de podcast Betrouwbare Bronnen uit wat hiervan het fundamentele probleem was: Wilders hield destijds ruimte zich aan de consensuscultuur te onttrekken die de christen-democratie een eeuw had uitgedragen. Het CDA ondermijnde het eigen merk. Samenwerken met FVD zou volgens Kroeger tot hetzelfde leiden.

Tegelijk speelt hier een groter vraagstuk. De internationale ontwikkeling – de VS met Trump, het VK met Brexit – laat zien dat onze representatieve democratie veel beter dan een tweepartijenstelsel in staat is splijtende nationale verdeeldheid te voorkomen. Daarvoor moet het systeem wel middenpartijen van enige omvang voort blijven brengen, zodat zij voldoende andere partijen uit het versplinterde landschap in het centrum samen kunnen brengen.

Het vergt eigenschappen die je steeds minder ziet in de politiek: gematigdheid, inlevingsvermogen, mildheid, zelfrelativering. Ook in de maatschappij kom je ze steeds minder tegen. Maar in Den Haag bouw je er coalities en consensus mee, en je zou denken dat in die traditie de beste kansen voor de toekomst van het CDA verscholen zitten.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.