Wereldwijde uitstoot CO2 gestabiliseerd, maar de neergang is nog niet begonnen

Klimaat Voor het eerst in jaren is de CO2-uitstoot voor energie niet toegenomen, meldt het Internationaal Energieagentschap. Maar voor gejuich is het te vroeg: dit is eerder gebeurd, en daarna nam de uitstoot weer gewoon toe.

Een kolencentrale van energiegigant RWE in West-Duitsland.
Een kolencentrale van energiegigant RWE in West-Duitsland. Foto AFP

De CO2-uitstoot voor het opwekken en verbruik van energie is in 2019 niet verder toegenomen. Dat onverwachte nieuws werd dinsdag bekend gemaakt door het Internationaal Energieagentschap, het invloedrijkste energie-instituut ter wereld. Maar dat de positieve cijfers duiden op een kentering ten gunste van het klimaat, is allesbehalve zeker.

De energiesector is verantwoordelijk voor het leeuwendeel van de wereldwijde CO2-uitstoot: bijna 90 procent. Die uitstoot was, voor het eerst in jaren, niet groter dan in het jaar ervoor. De verbetering komt vooral op het conto van westerse landen, waar kolencentrales vorig jaar spectaculair minder elektriciteit produceerden.

„We moeten nu hard aan het werk zodat we 2019 zullen herinneren als jaar waarin de uitstoot definitief piekte, en niet als de zoveelste pauze in de groei”, citeerde het IEA zijn directeur Fatih Birol in een persbericht. Nog afgelopen november had Birol tijdens een bijeenkomst op het ministerie van Economische Zaken en Klimaat in Den Haag sombere woorden gesproken. Toen zei hij dat de grote lijn is dat de CO2-uitstoot almaar blijft toenemen. „Het spijt me, maar er verandert niks.”

Afgelopen jaar veranderde er wel iets, met name in de elektriciteitssector. In Europa verloren kolencentrales in één jaar met dubbele cijfers terrein, meldden twee denktanks juist vorige week.

Lees ook: Kolenstroom wordt in Europa snel aflopende zaak

Er kwam een derde minder kolenstroom uit centrales. Van de totale CO2-uitstoot voor energie in de EU ging 5 procent af, meldde het IEA dinsdag.

De opkomst van wind- en zonnestroom en het historisch goedkope aardgas drukken kolen uit de elektriciteitsmarkt, ook in de Verenigde Staten. Iets dergelijks gebeurde ook in Japan en Zuid-Korea, waar vooral kerncentrales de plaats innamen van kolen. „Dat hernieuwbare energie in een aantal regio’s sterk toeneemt, is wel een reden om positief te zijn”, zegt klimaatwetenschapper Detlef van Vuuren van het Planbureau voor de Leefomgeving. „Er zijn kansen voor verdere groei van hernieuwbaar, voor elektrificatie en energiebesparing.”

Afhankelijk van de VS en China

Maar voor hosanna is het veel te vroeg. Juist in december verscheen nog een wetenschappelijke studie die voor 2019 nog steeds een lichte toename liet zien van de totale CO2-uitstoot – zulke cijfers zijn nooit helemaal nauwkeurig.

En de trend van de afgelopen halve eeuw is gestaag omhoog. In 1990, het ijkjaar voor klimaatverdragen zoals het Akkoord van Parijs, bedroeg de mondiale CO2-uitstoot voor energie ruim 20 gigaton (miljard ton). Inmiddels is dat opgelopen naar 33 gigaton. Vertragingen waren er eerder. Vier jaar geleden stagneerde de CO2-uitstoot even, en tijdens de financiële crisis was er zelfs een tijdelijke afname. Afgelopen jaar zat ook het weer mee.

Dat de CO2-uitstoot stagneert, is volgens klimaatwetenschapper Van Vuuren ook de verwachting op basis van het klimaatbeleid dat landen wereldwijd al hebben afgesproken. „Om te voldoen aan het klimaatakkoord van Parijs is dat te weinig.” Afgesproken is dat de opwarming ruim onder 2 graden moet blijven. „Daarvoor moet de uitstoot omlaag.”

Met het huidige klimaatbeleid zal de temperatuur op aarde nog altijd 3 graden stijgen. Zo’n opwarming leidt bijvoorbeeld al tot een ijsvrije noordpool, het verdwijnen van koraalriffen en ernstigere droogte.

Dit jaar moet ieder land een aangescherpt plan indienen voor Parijs. Veel hangt af van de Verenigde Staten en China. Van Vuuren: „Wat dat betreft staan we er in de wereld niet echt lekker voor. De VS zijn uit het klimaatakkoord gestapt, dus zij gaan dit jaar geen nieuw plan indienen. China zet wel in op hernieuwbare energie, maar bouwt ook nog altijd nieuwe kolencentrales. Of China met een ambitieuzere doelstelling komt, weten we niet.”