VS en Duitsers luisterden samen andere landen af

Koude Oorlog Amerikaanse en West-Duitse inlichtingendiensten luisterden in de Koude Oorlog ‘live’ mee bij veel wereldgebeurtenissen.

Een Hagelin C-38S-cryptomachine vervaardigd door het bedrijf Crypto.
Een Hagelin C-38S-cryptomachine vervaardigd door het bedrijf Crypto. Foto Pascal Terjan

De Amerikaanse CIA en NSA en de West-Duitse Bundesnachtrichtendienst BND hebben decennialang samengewerkt in een groots opgezet spionageplan, waarbij ook bondgenoten werden bespionneerd. Ook Philips speelde hierbij een rol.

Informatie over dat inlichtingenprogramma, de operatie Rubicon, is dinsdag naar buiten gebracht door The Washington Post en de Duitse tv-zender ZDF, die een interne evaluatie door de CIA in handen hebben.

De samenwerking kwam tot stand onder een simpele dekmantel: de inlichtingenorganisaties kochten in juni 1970, met het bedrijf Siemens als dekmantel, het Zwitserse bedrijf Crypto AG op. Dat stond bekend als de absolute voorloper in de versleutelingstechnologie en produceerde veilige, niet te kraken crypto-apparaten. Voor landen die in de gaten moesten worden gehouden, werden de machines stiekem gemanipuleerd, door daar een zwakker versie van het algoritme in te bouwen. Van die sabotage maakten de agentschappen gebruik om sneller de codes van de machines te kraken.

Uiteindelijk werden ook bondgenoten doelwit van het afluisterprogramma. Onderzoeksprogramma Argos, door The Washington Post en ZDF betrokken bij het project #Cryptoleaks, onthult dat het Nederlandse bedrijf Philips daarbij benodigde apparatuur verstrekte. Aanleiding was de wens van NAVO-bondgenoot Turkije om crypto-systemen te kopen. De Amerikaanse inlichtingendienst NSA wilde daarin kunnen meeluisteren, tot ongenoegen van de Duitse evenknie. Philips kon echter helpen bij de bouw van een ‘zwak’ systeem voor de Turken en ook de BVD, de voorloper van de AIVD, werkte mee. Zo kwam de NSA op de hoogte van Turkse militaire en andere vertrouwelijke communicatie. Argos maakte vorig jaar al bekend dat Philips bij andere spionage-zaken van de NSA betrokken was.

Faux pas

Ook bondgenoten als Griekenland, Italië en Spanje werden afgeluisterd, blijkt uit het gelekte CIA-evaluatie. In de jaren tachtig waren verder Saoedi-Arabië, Indonesië, Irak, Libië en Zuid-Korea grote ‘klanten’. De Sovjet-Unie en China lagen buiten schot, omdat die wantrouwen koesterden tegen Westerse crypto-technologie en die sowieso niet inkochten.

„Buitenlandse mogendheden betaalden eigenlijk een flink bedrag aan de VS en West-Duitsland, om vervolgens te worden afgeluisterd door in ieder geval die twee overheden”, concludeert het rapport van de CIA.

Het in het geheim bespioneren van bondgenoten geldt als een faux pas in internationale betrekkingen. In 2015 werd bekend dat de Duitse regering van Angela Merkel en andere Europese overheden jarenlang zijn afgeluisterd door de Amerikaanse inlichtingendiensten. Dat zorgde voor veel ophef.

De betrokken inlichtingendiensten weigerden in te gaan op vragen van de journalisten van #Cryptoleaks. ZDF wijst erop dat de BND eind januari het parlementaire controleorgaan van de Bondsdag wel heeft geïnformeerd over de aankomende onthullingen.

De Duitse inlichtingendienst trok zich eind vorige eeuw terug uit de Crypto-samenwerking. De CIA zette het programma door tot 2004, maar volgens The Washington Post op kleinere schaal dan tevoren.

Het bedrijf Crypto werd in 2018 door meerdere bedrijven opgekocht. Die partijen lieten aan de Amerikaanse journalisten weten geen enkel doorgaand contact te hebben met spionagediensten, maar door het merendeel werd de voormalige samenwerking niet ontkend.