Opinie

Opvattingen verhullen met enorme openheid

Tom-Jan Meeus

Wat je eigenlijk nooit meer ziet, behalve soms in Andere Tijden, zijn politici die met media praten maar hun standpunt verbergen. Helder spreken is nu les één op de cursus: woorden met weinig lettergrepen, korte zinnen. Alleen, het versimpelen van taal, de stelselmatige simplificatie van standpunten, versterkt een ander verschijnsel, waar nooit iemand over klaagt maar wat wel een probleem is: dat politici ook met kraakheldere uitspraken de werkelijkheid kunnen verbergen.

De Eerste Kamer stemt dinsdag over de Omgevingswet. Een grootschalig maar sympathiek project, bedoeld om mensen meer vrijheid te gunnen bij zaken als de aanleg van een dakkapel of de organisatie van een straatfeest. Het stellen van normen, voor bijvoorbeeld geluidoverlast of afvalverwerking, wordt een gemeentelijke taak.

De vraag is alleen of het zal werken. Als je burgers meer zeggenschap over hun omgeving gunt, kun je ook meer conflicten over die omgeving creëren. Als je gemeenten meer zeggenschap over normen geeft, kun je ook meer bezwaren van burgers uitlokken. Maandag onthulde NRC dat een kritisch inspectierapport hierover uit 2018 onder de pet is gehouden. Ook de Raad van State bracht eerder sceptisch advies uit. En de Amsterdamse advocaat Jan van der Grinten, specialist omgevingsrecht, waarschuwde in Trouw voor een „chaos voor burgers, overheden en bedrijven”.

Je weet nu al op wiens bord eventuele conflicten hierover terechtkomen: op dat van de rechter. In het debat over de wet in de senaat, twee weken terug, begon Eerste Kamerlid Saskia Kluit (GroenLinks) over partijen die zich beklagen dat rechters politiek bedrijven, „terwijl wij hier wetgeving laten passeren die tekortschiet in heldere normering”. Een steek onder water naar FVD, dat de Omgevingswet tot nu toe steunt wegens de vereenvoudigde procedures, maar óók klaagt over politisering van de rechtspraak. Oud-FVD’er Henk Otten herinnerde er FVD-senator Johan Dessing bovendien aan dat Van der Grinten, de advocaat die in Trouw voor de wet waarschuwde, „de huisadvocaat van FVD” is.

Nu is het wel zo dat Paul Cliteur, FVD-fractievoorzitter in de senaat, laatst in het YouTube-journaal van zijn partij beaamde dat politisering van rechtspraak ook ontstaat omdat politici door het stellen van vage normen „heel veel macht uit handen” geven.

Dus dit is typisch zo’n geval waarin twee kraakheldere standpunten de politieke werkelijkheid verdoezelen. Je kunt niet tegen politieke inmenging van rechters zijn en tegelijk instemmen met de Omgevingswet. Dan heb je weliswaar duidelijke opvattingen naar buiten gebracht, maar het blijft in het midden wat je werkelijk belangrijk vindt.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.