Opinie

Niemand is gediend van weggemoffelde inspectierapporten

Ruimtelijke ordening

Commentaar

Het gaat goed met de decentralisatie van de ruimtelijke belangen in Nederland! Gaat allen rustig door met ademhalen, het ministerie waakt en licht de Tweede Kamer tijdig en correct in. Maar zo ging het dus niet, zo bleek uit onderzoek van NRC. In werkelijkheid beschikt het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in het najaar van 2018 over zes jaar kritisch onderzoek van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). In het rapport werden tamelijk ernstige zorgen vermeld – het systeem van ruimtelijke ordening werd ‘op punten’ als onvoldoende gekwalificeerd. Maar dat kwam het departement politiek niet goed uit. Vervolgens bleek de leiding van de inspectie bereid het rapport als ‘intern document’ uit het zicht te houden, zolang het de conclusies in het jaarverslag mocht publiceren.

Alleen, dat was buiten de waard gerekend. Onder druk van datzelfde departement werd het gehele onderzoek in een gratuit, tevens leugenachtig zinnetje samengevat dat de landelijke belangen ‘feitelijk voldoende’ zijn ingepast in het lokale beleid. Gaat allen rustig door met ademhalen, etc.

Maar die conclusie kan redelijkerwijze niet getrokken worden uit het ILT-rapport. Veiligheid, geluidshinder, verkeersdrukte, natuurcompensatie, tegengaan van ‘verrommeling’, erfgoedbeheer: het lukte lokale overheden niet genoeg om daar rekening mee te houden. En het tragische is, ieder die de laatste jaren het landschap in Nederland zag veranderen weet waar dit over gaat. Met als opvallendste element de toename van kolossale distributiehallen, dankzij internet en online winkelen. De druk neemt ook door de vraag naar woningen verder toe. Het land staat verder aan de vooravond van een met angst en beven tegemoetgeziene nieuwe Omgevingswet. Daarin worden nog meer landelijke ordeningstaken naar de gemeente overgeheveld. Na de decentralisatie van de arbeidsmarkt (Participatiewet), de zorg (Wet maatschappelijke ondersteuning) en de jeugdzorg (Jeugdwet) vrezen gemeenten het niet meer aan te kunnen.

Lees ook: Maar wie controleert de Nationale Inspectie, Pieter?

Het weggemoffelde ILT-rapport bevestigt die vrees: nu al blijken zorgwekkend veel bestemmingsplannen geen rekening te houden met landelijke normen voor bijvoorbeeld veiligheidszones of de kwaliteit van het grondwater. Het leidt niet alleen tot gevaarlijke of hinderlijke situaties, maar ook tot verlies aan leefbaarheid. Daarmee komt een van de unieke kenmerken van dichtbevolkt Nederland in gevaar: de kwaliteit van de open ruimte, internationaal altijd hoog aangeslagen. Nederland Gesamtkunstwerk glijdt zo af naar Mischmaschland, waar de distributiedozen zich in eindeloze deining naar de einder uitstrekken.

Intussen lijkt de ILT hetzelfde lot beschoren als eerder het WODC en mogelijk ook de Inspectie Justitie en Veiligheid. Vermalen in politiek-departementale machtspolitiek waarin onderzoeksvragen worden gemanipuleerd, ongewenste conclusies alleen gedempt worden weergegeven of, zoals hier, botweg achtergehouden. Dat vreet dus rechtstreeks aan de parlementaire democratie: de minister licht de Kamer niet meer volledig of juist in – of wordt daarin gehinderd.

Controle door de volksvertegenwoordiging wordt onmogelijk. De gemanipuleerde ambtenaren worden dan klokkenluider, de burger heeft het nakijken, net als het parlement. En minister Raymond Knops (BZK, CDA) is dus verantwoordelijk, behalve voor een falende bureaucratie óók nog voor een rommelig landschap. Verantwoording en uitleg zijn dringend gewenst.