‘Filterbubbels bestaan niet, althans niet online’

Onderzoek Wie nieuws enkel offline consumeert, raadpleegt steeds dezelfde zenders en kranten. Online krijg je een gemengder aanbod, blijkt uit onderzoek.

Onderzoek suggereert dat het gemengde online nieuwsaanbod juist leidt tot meer polarisatie.
Onderzoek suggereert dat het gemengde online nieuwsaanbod juist leidt tot meer polarisatie. Foto Remko de Waal/ANP

Filterbubbels bestaan niet. Wie zijn nieuws bij voorkeur online ontvangt, krijgt juist gemengder nieuws dan mensen die hun nieuws van televisie en uit de papieren krant halen. Het lijkt erop dat je van een divers nieuwsaanbod juist gepolariseerder wordt. Dat stelde onderzoeker Richard Fletcher van het Reutersinstituut van de Universiteit van Oxford in een hoorcollege op 22 januari.

De gangbare mening is dat algoritmes van sociale media als Facebook en zoekmachines als Google de nieuwsconsument steeds meer in een ‘filterbubbel’ brengen. Omdat het nieuwsaanbod is gebaseerd op eerder surfgedrag, zou hij steeds meer van hetzelfde zien en lezen, en zou hij steeds minder in aanraking komen met geluiden van andersdenkenden. De term ‘filterbubbel’ is in 2012 bedacht door techactivist Eli Pariser in zijn gelijknamige boek.

Maar grote internationale onderzoeken laten het tegendeel zien, zegt Fletcher. Volgens de onderzoeker krijgen nieuwsconsumenten onder de 45 jaar hun nieuws vooral online. Voor 45-plussers komt het nieuws vooral van televisie en uit kranten. De laatste offlinegroep is geneigd om het nieuws uit een beperkt aantal bronnen te halen: steeds dezelfde kranten en zenders. Mensen die hun nieuws via sociale media en via zoekmachines krijgen, putten uit een veel diverser aanbod.

Dat geldt vooral voor mensen die niet actief naar nieuws op zoek zijn. Het effect is het grootst bij de mensen die het nieuws via een ‘zijdeur’ krijgen (twee derde van de onlineconsumenten), dus niet rechtstreeks van een nieuwsplatform. Mensen die hun nieuws via zoekmachines zoeken, krijgen het meest gebalanceerde dieet. Fletcher wijst er ook op dat het effect van eigen selectie veel groter is dan het effect van voorselectie door algoritmes.

Andere oorzaken

Gek genoeg leidt dit blootstellen aan een gemengd aanbod niet tot minder polarisatie. Uit een eerdere studie blijkt dat Democraten en Republikeinen in de Verenigde Staten op Twitter ongeveer hetzelfde, gemengde aanbod aan nieuws krijgen, maar dat ze door het zien van berichten uit het ‘andere kamp’ juist gepolariseerder worden. Fletchers eigen studie toont aan dat de mensen die vooral onlinenieuws krijgen iets gepolariseerder zijn dan de offlinemensen.

Hoe het kan dat blootstaan aan meerdere kleuren nieuws niet tot minder polarisatie leidt, vraagt nader onderzoek, zegt Fletcher. Hij onderschrijft in ieder geval de stelling van Axel Bruns in diens boek Are Filter Bubbles Real?: de nadruk op het vermeende probleem van de filterbubbel leidt de aandacht af van de werkelijke oorzaken van polarisatie in cultuur en politiek.

Gepersonaliseerd nieuws pagina’s C4-5