De vraag is nu: komt Bashir echt?

Strafhof Prominent burger in Soedanese regering wil alle verdachten van genocide en oorlogsmisdaden in Darfur uitleveren aan Strafhof.

Oud-president van Soedan Omar al-Bashir in juli 2018. Foto Burhan Ozbilici/AP
Oud-president van Soedan Omar al-Bashir in juli 2018. Foto Burhan Ozbilici/AP

Komt de Soedanese oud-president Omar al-Bashir, elf jaar na het eerste arrestatiebevel tegen hem, dan toch naar het Internationaal Strafhof in Den Haag? Dit behoort weer tot de mogelijkheden na een verklaring, dinsdag, van een lid van Soedans overgangsbewind. Volgens Mohamed Hassan al-Taishi is de regering bij vredesoverleg met rebellen overeengekomen dat „iedereen tegen wie een arrestatiebevel is uitgevaardigd, voor het Strafhof zal verschijnen”.

Taishi noemde Bashir, die vorig jaar na dertig jaar aan de macht werd gedwongen tot aftreden, niet bij naam. De 76-jarige oud-president is de belangrijkste voortvluchtige verdachte van het Strafhof. Dat wil hem berechten voor genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden in de regio Darfur in de periode 2003-2008. Bij het geweld van militairen en de Janjaweed-milities tegen etnische groepen onder de zwarte bevolking vielen volgens schattingen 300.000 doden en moesten 2,5 miljoen mensen vluchten.

Behalve Bashir zoekt het Strafhof oud-minister Ahmed Haroun, militieleider Ali Kushayb, oud-minister Abdel Rahim Mohammed Hussein en rebellenleider Abdallah Banda.

Hybride democratie

Hoewel Taishi’s verklaring officieel is en werd gemeld door het Soedanese persbureau Suna, is het onzeker of de verdachten daadwerkelijk worden uitgeleverd. Militairen en burgers vormen samen een overgangsbewind in Soedan, maar spreken niet altijd met één mond. „Het is normaal geworden dat militairen en burgers hun eigen uitspraken doen namens de regering. We hebben hier een hybride democratie”, zegt een hoge ambtenaar die anoniem wil blijven gezien het gevoelige karakter van de zaak.

Dit bleek vorige week bijvoorbeeld. Toen had generaal Burhan, leider van de raad die het hoogste bestuursorgaan vormt, in de Oegandese hoofdstad Kampala een ontmoeting met de Israëlische premier Netanyahu. Burhan beloofde te zullen werken aan herstel van de diplomatieke betrekkingen met Israël. Deze belofte werd onmiddellijk tegengesproken door de burgers in het overgangsregime. Hetzelfde zou nu het geval kunnen zijn.

Mohamed Hassan al-Taishi is een burger en heeft zich al eerder uitgesproken voor uitlevering aan het Strafhof. Het is twijfelachtig of de militairen akkoord gaan. Soedans machtige man Hemedti is zelf een Darfuri en vocht aan het hoofd van de milities in Darfur, die samen met het regeringsleger verantwoordelijk worden gehouden voor de oorlogsmisdaden. Ook generaal Burhan nam deel aan de campagne in Darfur.

De kwestie-Darfur sleept al jaren bij het Strafhof. De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties verwees de zaak in 2005 door naar Den Haag. Daarna duurde het vier jaar voordat er een arrestatiebevel tegen Bashir lag. In 2010 volgde een tweede arrestatiebevel: nu werd Bashir ook voor genocide aangeklaagd.

De vervolging van een belangrijke Afrikaanse president, nota bene wegens genocide, leidde tot grote onvrede bij andere leiders op het continent. Zo weigerde de Zuid-Afrikaanse regering Bashir te arresteren toen hij in 2015 op bezoek was. Later dreigde Zuid-Afrika zelfs het Strafhof te verlaten.

Omdat Bashir mogelijk ook in Soedan voor de rechter moet komen voor andere aanklachten, kan uitlevering naar Den Haag nog maanden op zich laten wachten, meldt een anonieme bron aan persbureau AP.