Recensie

Recensie Film

‘Atlantique’ is concreet, verheven, magisch

Arthouse ‘Atlantique’ is een liefdesgeschiedenis, een sociaal-realistisch drama, een detective, een spookverhaal. De film toont een wereld waarin verschillende tijden en werkelijkheden tegelijkertijd bestaan. (●●●●●)

Ada (Mame Bineta Sane) is beloofd aan de rijke Omar, maar houdt van Souleiman, in ‘Atlantique’.
Ada (Mame Bineta Sane) is beloofd aan de rijke Omar, maar houdt van Souleiman, in ‘Atlantique’.

Soms vergeten we dat de Atlantische Oceaan z’n naam dankt aan de Griekse god Atlas, die de hemel op z’n schouders droeg, en dat het mythische eiland Atlantis erin verzonk. Maar wie, zoals de Frans-Senegalese filmmaakster Mati Diop, haar film Atlantique noemt, hoeft ons daar niet eens aan te herinneren om een magische film te maken. Atlantique neemt ons mee terug naar het toneel van haar kortfilm Atlantiques (2010, destijds op het IFFR met een Tiger Award bekroond).

In die poëtische, hybride documentaire greep zij terug op de exodus van duizenden Senegalese jongemannen die rond 2005 de dood vonden toen zij in kleine houten vissersbootjes Spanje probeerden te bereiken. Atlantique is een speelfilm die even ongrijpbaar is: een liefdesgeschiedenis bovenal, soms een documentaire, of een sociaal-realistisch drama, dan weer een detectiveverhaal over mysterieuze branden en soms een spookfilm. Want in Atlantique laat Diop de geesten van de verdronkenen terugkeren. Vertelde Atlantiques het verhaal van de jonge mannen, Atlantique doet dat vanuit het perspectief van de jonge vrouwen die zij achterlieten.

Al vanaf de eerste beelden, waarin een via visual effects gecreëerde spooktoren een Dakar laat zien dat door projectontwikkelaars is overgenomen, toont Diop een wereld waarin verschillende tijden en werkelijkheden tegelijkertijd bestaan. Die toekomstige toren wordt gebouwd op de slecht afgewikkelde erfenis van de dekolonisatie – iets waarover haar oom Djibril Diop Mambéty, een van de meest toonaangevende filmmakers van het Afrikaanse continent, al in de jaren zeventig een film als Touki Bouki maakte.

Om al die verhalen met hun mythische, Atlantische proporties bevattelijk te maken worden in Atlantique al die geschiedenissen vervlochten met het liefdesverhaal van Ada en Souleiman. Ada die aan de rijke Omar is beloofd, en Souleiman die een van die jongens is die met zo’n houten pirogue vertrekken om elders het geld te verdienen dat er in Senegal niet voor hem is.

Diop schakelt virtuoos tussen genres en plotwendingen, tot een eenheid gesmeed dankzij de fenomenale cameravoering van Claire Mathon (ook bekend van Portrait de la jeune fille en feu) en de sountrack van Fatima Al Qadiri, die de onderstromen van de oceaan hoorbaar maakt. Dat maakt Atlantique, vorig jaar op het filmfestival van Cannes met de Grand Prix bekroond, opwindend, mysterieus, maar nergens ongrijpbaar. Als je het ergens mee moet vergelijken, dan is Diops poëzie net zo tastbaar en vluchtig als de zee, die op gezette momenten in beeld komt om de verschillende hoofdstukken of realiteitslagen van de film aan te kondigen. De zee, die zilver schittert, maar als je je hand erin steekt nat en zout is. Zo te kunnen filmen, concreet en verheven tegelijkertijd, is een grote gave.