Opinie

Veertig jaar twee vrouwen

Frits Abrahams

Naast je huwelijk een buitenechtelijke relatie veertig jaar lang volhouden – dat vergt misschien nog meer volharding dan dat huwelijk zelf. De journaliste Lillian Ross heeft er in 1998 een boeiend autobiografisch boek over geschreven, Here But Not Here, dat ik niet kende en pas onlangs onder ogen kreeg.

Ik kende wel haar journalistieke werk; ze werkte voor het tijdschrift The New Yorker en werd befaamd door haar reportages en portretten van beroemdheden als Ernest Hemingway en Charlie Chaplin. Ze wordt beschouwd als de pionier van de neutrale reportagestijl (nooit in de ik-vorm), die Truman Capote in zijn boek In Cold Blood hanteerde.

Lillian Ross stierf in 2017 op 99-jarige leeftijd, Here But Not Here moet ze geschreven hebben toen ze tegen de tachtig liep. Ze vertelt daarin veel over de werksfeer bij The New Yorker, maar het draait in de eerste plaats om haar verhouding met haar hoofdredacteur, William Shawn, een legendarische figuur in de journalistiek, die zijn blad een gezaghebbende status in intellectueel Amerika gaf.

Shawn was een gereserveerde, erudiete man om wie een waas van geheimzinnigheid hing omdat hij op de achtergrond bleef. Lillian Ross doet iets wat hij nooit gewild zal hebben: ze laat ons diep in zijn ziel kijken. Hij was een gekweld man, worstelend met depressies die hem tot aan de rand van suïcide brachten.

Hij had alles over voor zijn auteurs, onder wie beroemdheden als James Thurber, John Updike en J.D. Salinger. Hij praatte veel met hen en redigeerde zelf hun werk. Zozeer ging hij in zijn werk op dat hij erin dreigde te verdwijnen. Ooit had hij zelf literaire ambities gehad, maar die verdampten in de toewijding aan zijn schrijvers. Hij voelde zich ‘een geest’ worden, zoals hij het zelf noemde, iemand die niet echt bestond. Hij besefte dat hij een gevangene was van zijn werk, schrijft Ross, maar hij wist niet hoe hij er zich van kon bevrijden.

Toen Ross en Shawn omstreeks 1950 op elkaar verliefd werden, was hij (sinds 1928) getrouwd met oud-journaliste Cecille Lyon, met wie hij drie kinderen had. Cecille wist van hun relatie, maar ze voelde niets voor de scheiding waar Shawn om vroeg. Ze besloten bij elkaar te blijven en Shawn verdeelde zijn tijd voortaan over zijn twee geliefden.

Ross woonde maar een halve mijl verderop. Hij haalde haar ’s morgens op, ze lunchten samen, hij bracht haar aan het einde van de werkdag naar haar appartement, ging door naar zijn eigen huis, keerde laat op de avond voor enkele uren terug naar Ross en ging dan weer naar huis om te slapen.

En dat veertig jaar lang! Het komt mij voor dat hij niet alleen misschien de beste hoofdredacteur te wereld is geweest, maar in ieder geval de drukstbezette echtgenoot. Te meer omdat de kinderloze Ross besloot een Noors jongetje te adopteren van wie hij een soort pleegvader werd.

Wat hinderlijk wordt in het boek is de neiging van Ross om voortdurend te suggereren: „Maar hij was mijn man! Ik begreep hem!” Toch kon ze niet verhinderen dat hij bij Cecille bleef en uiteindelijk ook stierf, in 1992 op 85-jarige leeftijd, en dat hij alleen Cecille in zijn testament opnam. Cecille stierf in 2005, wat betekent dat zij de publicatie van het boek nog heeft meegemaakt. Ross kon kennelijk niet wachten – wat haar er niet sympathieker op maakt.